Những kẻ phản diện trong phim trước đây thường ẩn mình trong bóng tối, khoác áo đen, với vết sẹo gợi lên quá khứ bạo lực. Giờ đây, họ lại mặc áo nỉ khóa kéo ngắn hoặc áo vest mềm và ẩn trốn sau chiếc máy tính xách tay.

The Social Reckoning, Musk, Artificial

Khi quyền lực và tầm ảnh hưởng của các tỷ phú công nghệ — và hiểm họa trí tuệ nhân tạo có thể tiêu diệt nhân loại — thu hút sự chú ý của thế giới, Hollywood đang nhìn vào những con người đời thực đã trở thành nhân vật vĩ đại đến mức xứng đáng có một bộ phim dài hai tiếng (hoặc, trong một trường hợp, gần bốn tiếng).

Bốn bộ phim phát hành rạp hoặc được trình chiếu tại các liên hoan phim chỉ cách nhau vài tuần đều xoay quanh những cá nhân gây tranh cãi, những người đã vươn lên nắm giữ quyền lực và tài sản ở Thung lũng Silicon.

Đầu tiên là The Social Reckoning của Aaron Sorkin, tác phẩm tiếp nối The Social Network do chính ông viết kịch bản (dựa trên cuốn sách The Accidental Billionaires của Ben Mezrich). Trong dự án mới này, Jeremy Strong đảm nhận vai Mark Zuckerberg thay cho Jesse Eisenberg. Phim kể câu chuyện người tố giác Frances Haugen đã phơi bày một số nghiên cứu nội bộ đen tối nhất của Facebook.

Andrew Garfield trong vai Sam Altman trong Artificial

Tiếp theo là Artificial của Luca Guadagnino, với sự tham gia của Andrew Garfield, ghi lại cuộc khủng hoảng xảy ra sau khi hội đồng quản trị OpenAI sa thải Sam Altman, nhưng chỉ năm ngày sau lại phục chức cho ông.

Cuối cùng là Musk của Alex Gibney, phim tài liệu dài gần bốn tiếng đồng hồ về người giàu nhất thế giới và sự bành trướng quyền lực toàn cầu của ông. Và You Can See Everything, phim tài liệu bí mật, gây sốc của Nathan Fielder và Lance Oppenheim, trong đó Elizabeth Holmes, 34 ngày trước khi vào tù liên bang, đã mời một đoàn làm phim ghi lại cuộc sống của mình. (Và Sam Bankman-Fried, người sáng lập FTX bị kết tội lừa đảo trên mạng và âm mưu gian lận, sẽ được đưa lên màn ảnh nhỏ trong The Altruists, phim bộ ngắn tập ra mắt trên Netflix vào tháng 11.)

Thuộc thể loại khác nhau, nhưng tất cả các phim đều cho thấy những người sáng lập công nghệ nêu trên đáng được xem xét kỹ lưỡng vào thời điểm này vì tầm ảnh hưởng to lớn của họ trong chính trị, văn hóa, xã hội và tương lai. Tính cách của họ rất bí ẩn — thường là pha trộn kỳ lạ giữa ý tưởng kiệt xuất và kỹ năng xã hội kém — cùng lối sống lập dị, đúng hoàn hảo để trở thành nhân vật cho một bộ phim. Nhưng trong cả bốn bộ phim này, chính những ý định được cho là nhằm kiểm soát và thao túng đã biến họ thành phản diện trên màn ảnh.

Bộ phim tài liệu dài gần bốn tiếng mang tên Musk khắc họa chân dung CEO của Tesla và SpaceX, Elon Musk

Với The Social Network, Sorkin lần đầu khắc họa hình ảnh một gã công nghệ vào năm 2010. Với Eisenberg trong vai CEO của Facebook và Garfield (nay đóng vai Altman trong phim của Guadagnino) vào vai người đồng sáng lập Eduardo Saverin, bộ phim đã gây tiếng vang lớn trong khán giả và mùa giải thưởng, cuối cùng nhận được tám đề cử Oscar.

Không phải ai cũng thích bộ phim. Zuckerberg đã chỉ trích cách Sorkin miêu tả lý do anh tạo ra Facebook. “Về cơ bản, lý do duy nhất tạo ra Facebook là vì tôi muốn tán tỉnh các cô gái, hoặc muốn vào các câu lạc bộ,” anh nói với khán giả tại Stanford năm 2010. “Họ [những người làm phim] chỉ là không thể hiểu nổi việc ai đó có thể xây dựng thứ gì chỉ vì người ta thích chế tạo thôi.”

Nhưng cuối cùng, Zuckerberg lại đón nhận chuyện đó rất vui vẻ trước công chúng bằng việc bất ngờ xuất hiện trong tập Saturday Night Live của Eisenberg năm 2011 và nói bộ phim “thú vị” khi Eisenberg hỏi anh nghĩ gì về nó.

Jeremy Strong trong vai Mark Zuckerberg trong The Social Reckoning

Liệu anh có giữ thái độ chơi đẹp vậy khi đối mặt với bộ phim The Social Reckoning, ra rạp vào ngày 9 tháng 10? Sorkin đã nói với Vanity Fair hồi tháng 6 rằng ông chưa được người đồng sáng lập Facebook liên hệ trực tiếp. “Chúng tôi chưa nhận được liên lạc từ bất kỳ ai ngoại trừ luật sư của họ, chỉ nói rằng, ‘Hãy cẩn thận,’” ông nói.

Elon Musk đã lên tiếng về hình ảnh ông trong bộ phim tài liệu của Gibney trên nền tảng mạng xã hội X của ông. Sau khi Musk ra mắt tại Liên hoan phim Venice (cũng khởi chiếu rạp vào ngày 9 tháng 10), người đồng sáng lập Tesla đã trả lời bài đăng của một người dùng X bằng cách viết, “Phân chó còn đáng được tôn trọng hơn Gibney.” Ông cũng tuyên bố rằng nhà làm phim “chỉ lập ra một danh sách những người hoặc có hiềm khích hoặc thậm chí không biết tôi (nhưng vẫn có hiềm khích).”

Musk thậm chí còn nhờ luật sư Alex Spiro gửi thư cho công ty sản xuất phim, cáo buộc bộ phim đưa ra thông tin sai lệch rằng Musk đã gây ảnh hưởng đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2024. “Trước khi phát hành, chúng tôi xin thông báo với quý vị rằng lời ám chỉ đó là sai sự thật, rằng các tài liệu bác bỏ nó đã được công khai, và rằng quý vị đã chọn không biết phần còn lại,” Spiro viết cho Jigsaw Productions vào ngày 3 tháng 9. (Đáp lại, Jigsaw đã đưa ra tuyên bố, trong đó có đoạn: ‘Phim của Alex Gibney luôn được công nhận vì những phân tích chuyên sâu, dựa trên sự thật về các nhân vật và tập đoàn có tầm ảnh hưởng, cùng với phong cách đạo diễn táo bạo và hấp dẫn của ông… Quyền tham gia tranh luận công khai và xem xét dựa trên sự thật về các nhân vật công chúng quyền lực được Tu chính án Thứ nhất bảo vệ.’)

“Họ tạo ra một ảo tưởng mà mọi người sẵn sàng đầu tư vào,” đạo diễn Alex Gibney nói với Vanity Fair tại Liên hoan phim Venice 2026

Gibney không xa lạ gì với thế giới đầy kịch tính của Thung lũng Silicon; trước đây ông đã làm một bộ phim tài liệu năm 2019 về Holmes, The Inventor: Out for Blood in Silicon Valley. Ông nói với Vanity Fair tại Liên hoan phim Venice rằng ông thấy những điểm tương đồng giữa Musk và Holmes, đặc biệt là cách cả hai người này dường như đã bóp méo sự thật để phục vụ cho những động cơ của họ. “Họ tạo ra một ảo tưởng mà mọi người sẵn sàng đầu tư vào,” ông nói.

Elizabeth Holmes, được mệnh danh là nữ tỷ phú tự thân trẻ nhất năm 2014 sau khi thành lập công ty công nghệ y tế Theranos, có lẽ hiện không còn ở cùng đẳng cấp quyền lực và tầm ảnh hưởng như những người sáng lập kia, nhưng vẫn là một nhân vật thu hút sự chú ý.

Trong bộ phim tài liệu You Can See Everything, hai đạo diễn Fielder và Oppenheim đã dành thời gian với Holmes trong những tuần trước khi bà vào tù năm 2023 sau khi bị kết tội lừa đảo. Trong bộ phim tài liệu độc đáo dài gần ba tiếng này, không chỉ được chứng kiến cuộc sống riêng tư của Holmes cùng gia đình, mà còn được theo dõi một cách căng thẳng (và đôi khi khó xử) Holmes khẳng định rằng bà không hề nói dối các nhà đầu tư và bệnh nhân về công nghệ này.

Elizabeth Holmes trong You Can See Everything, một bộ phim tài liệu về cuộc đời bà trước và trong tù

Fielder và Oppenheim đã bí mật thực hiện bộ phim của A24 trong ba năm và công chiếu nó tại Liên hoan phim Telluride, và đã gây sốc vì sự tiếp cận của các nhà làm phim và những tiết lộ về Holmes và ảnh hưởng của người chồng đối với cuộc đời bà.

Trong dự án này, Holmes nói rằng bà cảm thấy mình đã bị biến thành một hình tượng biếm họa bởi cách khắc họa của truyền thông, đặc biệt là qua phim bộ nổi tiếng The Dropout của Hulu, với sự tham gia của Amanda Seyfried. Có vẻ như bà và chồng Billy Evans nghĩ rằng có thể sửa lại cách nhìn nhận sai lệch bằng cách mời Fielder và Oppenheim kể câu chuyện của họ. Nhưng khi nỗ lực để hiểu Holmes thì Fielder thấy bối rối. “Thực sự, cho đến ngày nay, tôi vẫn không thực sự hiểu mình đã trải qua những gì,” Fielder nói trên sân khấu Liên hoan phim Telluride. “Nhưng điều chúng tôi thực sự cố gắng làm với dự án này là truyền tải trải nghiệm của chúng tôi và cố gắng phản ánh cảm giác từng khoảnh khắc ở đó mà không nói cho bạn biết phải nghĩ gì.”

Trong trường hợp của Artificial, đã có thời điểm tưởng chừng bộ phim sẽ không bao giờ được công chiếu. Bộ phim chính kịch đen tối của Guadagnino ban đầu được Amazon MGM sản xuất. Sau đó, vào tháng 2, Amazon và OpenAI của Altman tuyên bố hợp tác trị giá hàng tỉ đôla. Đến tháng 6, công ty này từ bỏ bộ phim đã gần như hoàn thiện, nói rằng “để một hãng khác phát hành sẽ tốt hơn.”

Bản thân Altman vẫn chưa đưa ra bất kỳ bình luận công khai nào về bộ phim, nhưng sau khi trailer đầu tiên được tung ra, anh trai ông, Jack Altman, đã viết trên mạng xã hội rằng “điều duy nhất họ làm đúng là dáng đi.” Ảnh: Andrew Garfield trong vai Altman trên trường quay

Có lúc, dường như mối quan hệ ngày càng phức tạp giữa Hollywood và các công ty công nghệ sẽ cản trở Artificial tìm được bến đỗ mới. Nhưng cuối cùng Neon đã mua lại và công chiếu bộ phim tại Liên hoan phim New York vào tháng 10 trước khi ra mắt vào dịp Giáng sinh. Bản thân Altman vẫn chưa đưa ra bất kỳ bình luận công khai nào về bộ phim, nhưng sau khi trailer đầu tiên được tung ra, anh trai ông, Jack Altman, đã viết trên mạng xã hội rằng “điều duy nhất họ làm đúng là dáng đi.” Trailer cho thấy Altman của Garfield trong một hầm trú ẩn công nghệ cao, được trang bị đầy súng, khi một giọng nói vang lên: “Chúng ta đã cùng nhau mở chiếc hộp Pandora. Tương lai là không thể tránh khỏi — các quốc gia sẽ sụp đổ, các ngành công nghiệp sẽ tan rã.” Đó quả là đoạn hội thoại kinh điển của nhân vật phản diện.

Bôi nhọ gã công nghệ có vẻ tương tự những gì đã xảy ra với nhân vật cá mập phố Wall vào cuối những năm 80. Có thời điểm, Hollywood đã biến những người đàn ông bình thường đầy tham vọng, những người nắm bắt cơ hội để trở thành doanh nhân thành đạt, thành anh hùng trong các bộ phim như Trading Places và Risky Business. Nhưng rồi các nhà làm phim đã lật sang trang mới, tập trung vào những nhân vật mà họ từng tôn vinh và biến họ thành kẻ lừa đảo độc ác như Gordon Gekko “Tham lam là tốt” trong Wall Street và Patrick Bateman trong American Psycho. Câu chuyện của cựu giao dịch viên Jordan Belfort là nguồn cảm hứng cho không chỉ một mà hai bộ phim: Boiler Room năm 2000 và The Wolf of Wall Street năm 2013, cả hai đều xoay quanh các tội thao túng và gian lận thị trường chứng khoán.

“Chúng tôi chưa nhận được liên lạc từ bất kỳ ai ngoại trừ luật sư của họ, chỉ nói rằng, ‘Hãy cẩn thận,’” Aaron Sorkin, biên kịch và đạo diễn The Social Reckoning, nói. Ảnh: Aaron Sorkin (phải) và Jeremy Strong đảm nhận vai Mark Zuckerberg trên trường quay

Trong suốt lịch sử điện ảnh, hành trình đầy hấp dẫn của một thiên tài quyết tâm biến tầm nhìn của mình thành hiện thực luôn là cốt truyện chính của nhiều bộ phim — Moneyball (2011), Jobs (2013), The Imitation Game (2014) và Air (2023), chỉ là một vài ví dụ. Sự hy sinh mà một người sẵn sàng bỏ ra để xây dựng điều gì đó luôn là yếu tố chính trong phim Hollywood. Nhưng trong kỷ nguyên công nghệ mới này, các bộ phim lại xem xét một vấn đề cấp bách hơn: Chuyện gì sẽ xảy ra khi công trình được xây dựng xong và chúng ta phải sống trong đó?