Màn hình LED trên các cột cao chót vót hiển thị hình ảnh nam diễn viên Trung Quốc Dương Dương tại Union Mall ở Bangkok, chủ nhật 12 tháng 9. Người hâm mộ Thái Lan tổ chức sự kiện mừng sinh nhật lần thứ 35 của anh

Union Mall, một trung tâm mua sắm lớn tại quận Lat Phrao của Bangkok, từ lâu đã được xem là điểm đến ưa thích của người hâm mộ Kpop và văn hóa Hàn Quốc, nơi thường xuyên diễn ra các sự kiện và hoạt động quảng bá về các ngôi sao Hàn Quốc do người hâm mộ tổ chức. Tuy nhiên, ghé thăm vào chủ nhật tuần trước (12 tháng 9) mới thấy một khía cạnh khác: tầm ảnh hưởng ngày càng lớn của ngành giải trí Trung Quốc đang thách thức vị thế thống trị của các nội dung Hàn Quốc.

Các màn hình LED gắn trên sáu cột trụ cao vút, trải dài từ tầng một đến tầng sáu, đều hiển thị hình ảnh của một người duy nhất: Dương Dương — nam diễn viên hàng đầu Trung Quốc và là một trong “Tứ đại lưu lượng” (bốn ngôi sao có sức hút lớn nhất) của nước này. Để chúc mừng sinh nhật anh vào thứ tư, cộng đồng người hâm mộ tại Thái Lan — những người tự gọi mình là “Dương mao” (nghĩa là “lông cừu”) — đã thuê toàn bộ các màn hình quảng cáo kỹ thuật số trong trung tâm thương mại này.

Một quầy sự kiện mừng sinh nhật được dựng lên tại vị trí đắc địa ngay cạnh thang cuốn. Những người hâm mộ mặc áo phông in hình Dương Dương chụp ảnh cùng mô hình nhân vật kích thước thật và viết thiệp chúc mừng bằng tiếng Trung trôi chảy. Sự kiện diễn ra từ 11 giờ sáng đến 5 giờ chiều và thu hút hàng trăm người tham gia; toàn bộ quá trình tổ chức đều do người hâm mộ tự thực hiện, từ thuê địa điểm cho đến chuẩn bị sản phẩm lưu niệm và hình ảnh.

Các thành viên trong câu lạc bộ người hâm mộ của Dương Dương ở Thái Lan chụp ảnh kỷ niệm sinh nhật trước những màn hình LED gắn trên các cột trụ cao tại Union Mall, Bangkok. Ảnh được lấy từ trang người hâm mộ của Dương Dương tại Thái Lan

“Năm ngoái, chúng tôi tổ chức sự kiện tại một quán cà phê, nhưng năm nay phía Union Mall đã chủ động liên hệ trước nên chúng tôi quyết định tổ chức tại đây,” một quản trị viên trang fanpage Facebook của Dương Dương chia sẻ khi đang có mặt tại trung tâm thương mại này. “Tôi nghĩ trung tâm thương mại quan tâm đến sự kiện vì cộng đồng người hâm mộ của anh ấy tại Thái Lan có tới khoảng 200.000 người theo dõi.”

Một người hâm mộ cho biết cô từng đến Thượng Hải — nơi Dương Dương sinh ra và lớn lên — cũng như Bắc Kinh và Thâm Quyến. “Chứng kiến sự phát triển vượt bậc của các thành phố đó đã thay đổi hoàn toàn cái nhìn của tôi về Trung Quốc. Tôi cảm thấy đất nước này có rất nhiều điều đáng để học hỏi,” cô chia sẻ.

Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách với vị thế dẫn đầu của Hàn Quốc trong lĩnh vực quyền lực mềm

Từng bị coi là lòe loẹt và cũ kỹ, các nội dung giải trí của Trung Quốc đang thâm nhập mạnh mẽ vào thị trường Đông Nam Á. Đặc biệt, phim bộ Trung Quốc nhanh chóng chinh phục khán giả địa phương nhờ hình ảnh bắt mắt và cốt truyện dễ hiểu, phát hành qua các nền tảng trực tuyến của Trung Quốc. Đối với Hàn Quốc, điều này đồng nghĩa với việc họ phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng lớn từ Trung Quốc trong lĩnh vực quyền lực mềm văn hóa — mà Hàn Quốc vốn coi là thế mạnh độc tôn của mình — tiếp nối cuộc cạnh tranh tương tự trong các ngành sản xuất và công nghệ thông tin.

Dữ liệu từ Google Trends cho thấy sự thay đổi về mức độ quan tâm tìm kiếm đối với phim truyền hình Trung Quốc và Hàn Quốc tại Thái Lan. Đồ thị được tạo bằng ChatGPT

Các số liệu thống kê đã chứng minh điều này. Trong một báo cáo công bố vào tháng 8 năm ngoái, công ty phân tích truyền thông toàn cầu OnDemandIQ nhận thấy khán giả Thái Lan ưu tiên nội dung trong nước nhất (chiếm 85%), tiếp theo là nội dung Trung Quốc (54%) và sau đó là nội dung Hàn Quốc (51%). Dữ liệu từ Google Trends tại Thái Lan cũng cho thấy, lần đầu tiên vào năm ngoái, lượng tìm kiếm phim truyền hình Trung Quốc đã vượt qua lượng tìm kiếm phim truyền hình Hàn Quốc.

Có thể thấy rõ những dấu hiệu cho thấy phim bộ Trung Quốc đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống thường ngày của người dân Thái Lan. Vào tháng 4, Quân đội Hoàng gia Thái Lan đăng tải áp phích tuyển dụng trên mạng xã hội, lấy cảm hứng từ phim bộ Trung Quốc Trục Ngọc.

“Bạn có muốn cưỡi ngựa oai phong như nhân vật chính trong Trục Ngọc không? Hãy nhập ngũ và gia nhập lực lượng kỵ binh,” nội dung tấm áp phích viết. Bộ phim ăn khách này từng lọt vào top 5 bảng xếp hạng toàn cầu các chương trình truyền hình không nói tiếng Anh của Netflix trong thời gian phát sóng, góp phần giúp phim bộ Trung Quốc thu hút người hâm mộ vượt ra ngoài phạm vi châu Á, vươn tới cả châu Âu, Hoa Kỳ và Nam Mỹ.

Áp phích tuyển dụng của Quân đội Hoàng gia Thái Lan đã nhại lại phim bộ truyền hình Trung Quốc Trục Ngọc. Khác hẳn phong cách trang trọng thường thấy trong các chiến dịch tuyển quân truyền thống, cách tiếp cận này đã giúp quân đội vượt chỉ tiêu tuyển dụng đề ra. (Ảnh chụp từ mạng xã hội)

Cùng với sự gia tăng mức độ phổ biến, các ngôi sao Trung Quốc đang đổ xô đến Thái Lan. Buổi gặp gỡ người hâm mộ đầu tiên của nữ diễn viên Mạnh Tử Nghĩa tại sảnh Phenix Grand Ballroom ở Bangkok vào ngày 9 tháng 8 đã bán hết sạch 1.500 vé. Vào ngày 5 tháng 9, nam diễn viên kiêm ca sĩ đang lên Hạo Dực Nhiên đã tổ chức trình diễn ca nhạc mừng sinh nhật tại trung tâm BITEC ở Bangkok, trong một khán phòng có sức chứa 12.000 người. Vé VIP cho sự kiện văn hóa Weibo Bangkok diễn ra ngày 8 tháng 8 — với sự tham gia của các ngôi sao hàng đầu như Nhậm Gia Luân — có giá 32.000 baht (967 USD) nhưng vẫn bị đẩy giá cao hơn trên thị trường bán lại; đây là minh chứng cho thấy một cộng đồng người hâm mộ đông đảo và sẵn sàng chi mạnh tay để được gặp trực tiếp các ngôi sao Trung Quốc.

Khán giả Thái chuyển từ phim truyền hình Hàn Quốc phức tạp sang phim lãng mạn Trung Quốc

Phim bộ Trung Quốc đã tận dụng được cơ hội ở chỗ phim bộ Hàn Quốc để trống.

“Các chủ đề và cốt truyện trong phim Hàn Quốc gần đây đã trở nên phức tạp hơn — chẳng hạn các phim bộ mới như Squid Game hay Made in Korea — do được sản xuất nhắm tới khán giả toàn cầu. Trong khi đó, phim bộ Trung Quốc lại tập trung vào yếu tố lãng mạn,” bà Anchalee Chaiworaporn — nhà phê bình văn hóa và điện ảnh Thái Lan, chuyên gia về điện ảnh châu Á, đồng thời từng là thành viên ban giám khảo tại các liên hoan phim ở Busan, Hồng Kông và Bangkok — nhận định.

Nữ diễn viên Trung Quốc Mạnh Tử Nghĩa tạo dáng chụp ảnh tập thể tại buổi gặp gỡ người hâm mộ ở Bangkok vào ngày 9 tháng 8. Ảnh từ Instagram

“Nhiều khán giả xem phim Trung Quốc có nét tương đồng với người hâm mộ làn sóng Hàn Quốc (Hallyu) từng yêu thích những câu chuyện tình cảm nhẹ nhàng, trực quan như Trái tim mùa thu (Autumn in My Heart) hay Tiệm cà phê hoàng tử (Coffee Prince) vào đầu những năm 2000.”

Đi kèm với các bộ phim là những nền tảng phát trực tuyến riêng. Trong khi nội dung Hàn Quốc phụ thuộc vào Netflix để phân phối ra nước ngoài, ngành giải trí Trung Quốc lại tiếp cận trực tiếp khán giả Đông Nam Á thông qua các dịch vụ nội địa như iQIYI và WeTV. Lần lượt do hai gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc là Baidu và Tencent hậu thuẫn, cả hai nền tảng này đều sở hữu nguồn lực tài chính dồi dào.

Chi phí đăng ký trọn gói cho cả iQIYI, WeTV và Viu (nền tảng có trụ sở tại Hồng Kông) chỉ khoảng 30 USD mỗi năm, tức là chưa bằng một phần ba mức giá 80 USD/năm của Netflix.

Nhậm Gia Luân tại sự kiện văn hóa Weibo Bangkok diễn ra ngày 8 tháng 8 do người hâm mộ chụp đăng tải trên X

Hiện tại, WeTV đã ghi nhận tổng cộng 55 triệu lượt tải xuống tại Thái Lan, tương đương gần 80% dân số khoảng 70 triệu người của quốc gia này. Trong khi đó, thị phần của iQIYI tại Thái Lan ước tính vào khoảng 30%.

“Một số nền tảng Trung Quốc thu hút người đăng ký bằng cách cung cấp điểm thưởng có thể quy đổi thành tiền mặt thông qua việc chỉ cần để video chạy,” một quan chức trong ngành truyền thông địa phương cho biết.

Văn hóa đại chúng làm dịu hình ảnh “chiến lang” của Trung Quốc

Thông qua văn hóa đại chúng, quyền lực mềm ngày càng tăng của Trung Quốc tạo nên sự tương phản với chiến lược trước đây là mở rộng ảnh hưởng tại Đông Nam Á thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường (vốn tập trung vào xây dựng cơ sở hạ tầng như đường bộ, đường sắt và cảng biển). Hình ảnh đầy đe dọa, vốn được định hình đường lối ngoại giao “chiến lang” (wolf warrior) hiếu chiến đang dần nhường chỗ cho hình ảnh một cường quốc văn hóa tinh tế và gần gũi.

Áp phích chương trình trình diễn ca nhạc mừng sinh nhật của nam diễn viên kiêm ca sĩ đang lên Hạo Dực Nhiên tổ chức tại trung tâm BITEC ở Bangkok

Sự thay đổi này dường như đang phát huy tác dụng. Một người hâm mộ 38 tuổi tại sự kiện mừng sinh nhật nam diễn viên Dương Dương chia sẻ rằng sự mến mộ dành cho anh đã thôi thúc cô “cày” phim bộ Trung Quốc và sau đó bắt đầu học tiếng Trung. Cô cho biết thêm rằng hiện mình đang tìm hiểu cả về thời trang, mỹ phẩm và nhạc pop của Trung Quốc. Tờ South China Morning Post của Hồng Kông đưa tin rằng văn hóa Trung Quốc đã đạt đỉnh quan tâm vào năm ngoái, khi sự hào hứng dành cho TikTok, Labubu và phim bộ Trung Quốc cùng hội tụ.

Liệu ngành giải trí Trung Quốc có thể vượt qua làn sóng Hàn? Các chuyên gia cho rằng một trở ngại trước mắt chính là hệ thống “đóng” của Trung Quốc cùng những tranh chấp dai dẳng về lãnh thổ và biển đảo giữa nước này với các nước láng giềng.

“Những định kiến tiêu cực về Trung Quốc vẫn còn tồn tại do hành vi thiếu chuẩn mực của một số người hâm mộ quá khích và các vụ phạm tội do một số công dân Trung Quốc gây ra tại Thái Lan,” bà Chaiworaporn nhận định. “Các nội dung của Hàn Quốc và Nhật Bản mang theo uy tín của ‘làn sóng Hàn’ (Korean Wave) và ‘Cool Japan’, trong khi nội dung Trung Quốc vẫn còn một chặng đường dài để đạt được vị thế đó.”

Hiện tại, WeTV đã ghi nhận tổng cộng 55 triệu lượt tải xuống tại Thái Lan, tương đương gần 80% dân số khoảng 70 triệu người của quốc gia này. Ảnh từ trang X chính thức của WeTV Thái Lan

Tuy nhiên, một quan chức trong ngành truyền thông Thái Lan lại có quan điểm khác.

“Giới trẻ đã vượt qua được những e ngại ban đầu đối với nội dung Trung Quốc,” vị quan chức này nói. “Bất kể vấn đề hệ tư tưởng hay hình ảnh quốc gia, miễn là nội dung mang tính giải trí hấp dẫn thì tầm ảnh hưởng sẽ tiếp tục gia tăng.”