Digger — tác phẩm mới của đạo diễn Alejandro G. Iñárritu với sự tham gia của Tom Cruise — đã vấp phải vô số chỉ trích gay gắt. Các nhà phê bình “bừng bừng đả kích” từ kịch bản, diễn xuất, sản xuất cho đến cấu trúc phim. Mọi khía cạnh của bộ phim đều bị đem ra mổ xẻ.

Tom Cruise trong Digger — bộ phim kể về trùm dầu mỏ Texas Digger Rockwell đã gây ra thảm họa môi trường

Tuy nhiên, đánh giá Digger thế nào thì tùy bạn, nhưng có một điều không thể phủ nhận: đây là bộ phim về đề tài khí hậu.

Thực tế, Digger là một trong những tác phẩm tuyên truyền về biến đổi khí hậu quy mô lớn nhất trước giờ, xét về kinh phí, phạm vi phát hành cũng như dàn sao tham gia.

Là phim đầu tiên của Cruise trong thời kỳ hậu-Mission: Impossible, Digger được quảng bá là màn tái xuất của ngôi sao hành động trong các vai diễn đòi hỏi chiều sâu nội tâm. Với Iñárritu — một đạo diễn có tầm nhìn — đây là bước thử sức ở một thể loại mới: trào phúng. Còn với Warner Bros., đây là canh bạc trị giá 125 triệu đôla gánh kỳ vọng khán giả sẽ đón nhận bộ phim.

Tính đến nay, sau một tuần công chiếu (phim ra rạp ở Mỹ ngày 2 tháng 10), sức hút ở phòng vé vẫn rất yếu và Digger đang đứng trước nguy cơ thất bại về mặt doanh thu. Cho thấy có thể là bộ phim chỉ tiếp cận được một lượng khán giả hạn chế — thật đáng tiếc.

Gác lại vấn đề liệu tác phẩm có thành công về mặt nghệ thuật hay không, xem hết phim thì thấy rõ là Iñárritu thực sự nghiêm túc trước những mối đe dọa từ tốc độ nóng lên toàn cầu, và ông đang nỗ lực cảnh báo khán giả về thế giới trong tương lai

Bởi lẽ, bất chấp những tranh cãi xung quanh, Digger vẫn là một trong những nỗ lực táo bạo nhất nhằm truyền tải thông điệp về nguyên nhân gây ra tình trạng nóng lên toàn cầu, những hậu quả thảm khốc tiềm tàng và xác định người phải chịu trách nhiệm.

Trong các hoạt động quảng bá, Cruise không trực tiếp đề cập đến vấn đề biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, Iñárritu từng chia sẻ với The New York Times rằng ông đang cố gắng đối mặt trực diện vấn đề.

Ban đầu, Iñárritu thấy đề tài này hấp dẫn khi ông khó tìm được băng tuyết tại Argentina trong quá trình quay bộ phim The Revenant (2015). Sau này, khi ông thực hiện Digger, những điều từng chỉ là hư cấu đã thành hiện thực.

“Những điều chúng tôi tưởng tượng ra cách đây chín năm nay đã bắt đầu xảy ra,” ông nói. “Khi đó, chưa có thềm băng nào vỡ ra cả. Rồi đột nhiên chuyện đó xảy ra. Greenland chưa phải là chủ đề được bàn tán; khí methane cũng chưa xuất hiện trong các cuộc thảo luận chính thống trên truyền thông. Giờ đây, methane đã trở thành một trong những ‘con quái vật’ khủng khiếp nhất.”

Đạo diễn Alejandro González Iñárritu cùng dàn diễn viên hùng hậu của Digger

Thảm họa kinh hoàng

Cốt truyện chính của bộ phim xoay quanh Digger Rockwell, trùm dầu mỏ hư cấu ở Texas, đã gây ra thảm họa môi trường.

Sự cố ở một trong những giàn khoan của Digger tại Greenland gây rò rỉ khí methane ra đại dương. Một đường ống bị vỡ và giàn khoan trị giá 1 tỉ USD phát nổ, kéo theo một vụ lở tuyết. Vụ lở tuyết tạo vết nứt trên lớp băng và đẩy một thềm băng khổng lồ trôi về phía Bắc Âu.

Giữa lúc thảm họa, các nhân vật thốt ra những lời thoại chứa đựng nhiều chi tiết chuyên sâu từ các tin tức thời sự về khí hậu.

Họ so sánh khả năng giữ nhiệt và chu kỳ bán rã của khí carbon dioxide với khí methane. Họ thảo luận về việc các công ty dầu mỏ giở chiêu trò “tẩy xanh” (greenwashing) thông qua quảng bá năng lượng sạch. Phim cũng đề cập đến các cuộc đàm phán khí hậu thường niên của Liên Hợp Quốc, được gọi là COP (viết tắt của Conference of the Parties — Hội nghị các bên tham gia).

Digger bị cáo buộc phạm tội diệt chủng, bị chỉ trích vì đã biết rõ rằng việc đốt dầu và khí đốt liên tục sẽ dẫn đến thảm họa toàn cầu, nhưng vẫn lừa dối công chúng về những rủi ro này

Và phản chiếu những lập luận gay gắt nhất từ các nhà hoạt động môi trường, Digger bị cáo buộc phạm tội diệt chủng. Ông ta bị chỉ trích vì đã biết rõ rằng việc đốt dầu và khí đốt liên tục sẽ dẫn đến thảm họa toàn cầu, nhưng vẫn lừa dối công chúng về những rủi ro này. Một lập luận không khác mấy so với những gì Tòa án Tối cao đã xem xét.

Digger chứa đựng hàng loạt tình tiết bất ngờ, buộc khán giả phải liên tục thay đổi cách nhìn nhận bộ phim. Gác lại vấn đề liệu tác phẩm có thành công về mặt nghệ thuật hay không, xem hết phim thì thấy rõ là Iñárritu thực sự nghiêm túc trước những mối đe dọa từ tốc độ nóng lên toàn cầu, và ông đang nỗ lực cảnh báo khán giả về thế giới trong tương lai.

Thông điệp khí hậu

Digger không phải là bộ phim kinh phí lớn đầu tiên về đề tài khí hậu. Bộ phim châm biếm quy tụ dàn sao đình đám Don’t Look Up từng khắc họa con người bất lực trong việc nghiêm túc đối mặt với vấn đề khi thảm họa cận kề đã thánh công lớn trên nền tảng trực tuyến khi Netflix phát hành vào năm 2021.

Jake Gyllenhaal trong phim The Day After Tomorrow (2004)

Ra mắt năm 2004, The Day After Tomorrow đã hình dung viễn cảnh xảy ra khi hệ thống dòng hải lưu — vốn có vai trò băng chuyền vận chuyển nước ấm đến Bắc Âu — bị gián đoạn. (Tiết lộ nội dung: chỉ sau một đêm Bắc Bán cầu rơi vào một kỷ băng hà mới.)

Vào thời điểm The Day After Tomorrow ra mắt, kịch bản đó hoàn toàn chỉ nằm trong phạm vi khoa học viễn tưởng. Tuy nhiên, ngày nay, các nhà khoa học đang nỗ lực khẩn trương tìm hiểu tốc độ biến đổi của các dòng hải lưu này — được gọi là Dòng hoàn lưu đảo ngược kinh tuyến Đại Tây Dương (AMOC) — cũng như liệu sự thay đổi nhanh chóng về khí hậu tại châu Âu có thể xảy ra ngay trong thế kỷ này hay không.

Sẽ có thêm nhiều bộ phim về khí hậu được ra mắt trong thời gian tới, bao gồm A Statement vào mùa thu này. Với sự tham gia của Paul Rudd và Paul Giamatti, bộ phim sẽ tái hiện một cuộc họp có thật diễn ra tại Florida vào năm 1980, nơi 20 chuyên gia thảo luận về các biện pháp ứng phó với tình trạng nóng lên toàn cầu.

Gần nửa thế kỷ sau cuộc họp đó, thế giới vẫn đang nỗ lực phối hợp để đưa ra một giải pháp ứng phó hiệu quả.

A Statement sẽ tái hiện một cuộc họp có thật diễn ra tại Florida vào năm 1980, nơi 20 chuyên gia thảo luận về các biện pháp ứng phó với tình trạng nóng lên toàn cầu

“Đây là bộ phim về thảm họa,” Iñárritu nói về Digger. “Nhưng chúng ta mới chính là thảm họa.”

Nhà máy điện cũ, năng lượng hạt nhân mới

Xây dựng nhà máy điện hạt nhân là cả một quá trình lâu dài và gian nan. Vì vậy, gần đây, nhiều công ty đang hướng tới giải pháp nhanh hơn và ít tốn kém hơn: khai thác thêm công suất từ các lò phản ứng cũ đã được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước.

Quy trình này, được gọi là “nâng công suất” (power uprate), bao gồm nâng cấp các bộ phận quan trọng bên trong nhà máy điện hạt nhân — chẳng hạn hệ thống điều khiển, tua-bin hoặc máy bơm — để có thể sản xuất nhiều điện năng hơn. Dù có thể tiêu tốn hàng tỉ USD và cần sự phê duyệt từ cơ quan quản lý, các đợt nâng cấp này thường hoàn tất trong vòng năm năm hoặc ít hơn, với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với xây dựng nhà máy điện hạt nhân mới hoàn toàn.

Trước nhu cầu điện năng ngày càng tăng do sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, nhiều gã khổng lồ công nghệ rất sẵn lòng chi trả cho các đợt nâng cấp này. Theo ước tính của các công ty và chuyên gia phân tích, việc tăng sản lượng từ các nhà máy điện hạt nhân hiện có có thể bổ sung tới 6.000-8.000 megawatt công suất điện cho lưới điện Hoa Kỳ. Con số này tương đương với việc xây dựng từ sáu đến tám lò phản ứng mới quy mô lớn.

Constellation Energy, đơn vị vận hành nhà máy điện hạt nhân lớn nhất nước Mỹ, cho biết họ sẽ chi hơn 4,3 tỉ USD để tân trang 11 lò phản ứng tại sáu nhà máy ở các bang Illinois, Pennsylvania và New Jersey

Chẳng hạn, Google đang đầu tư vào các nhà máy điện hạt nhân mới để cung cấp năng lượng cho các trung tâm dữ liệu của mình. Tuy nhiên, bà Amanda Peterson Corio, giám đốc toàn cầu phụ trách mảng năng lượng và điện của Google, chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn rằng việc nâng công suất các nhà máy cũ là “cách nhanh nhất để đưa thêm công suất sạch mới vào vận hành một cách chắc chắn và đáng tin cậy.”