Suốt gần hai thập kỷ, Hàn Quốc đã đạt được điều mà mọi ngành công nghiệp giải trí đều mơ ước: biến truyền hình thành sản phẩm xuất khẩu toàn cầu.

C-drama xây dựng cả một thế giới, chứ không chỉ là những câu chuyện, mang lại cảm giác như những nền văn minh thực thụ đang sống chứ không chỉ là bối cảnh phim

Từ rất lâu trước khi Parasite thắng giải Oscar hay BTS chinh phục các sân vận động lớn, phim bộ truyền hình Hàn Quốc (K-drama) đã trở thành một trong những đại sứ văn hóa hiệu quả nhất của đất nước này. Những tác phẩm đình đám như Bản tình ca mùa đông (2002), Hậu duệ mặt trời (2016), Cô dâu của yêu tinh (Goblin, 2017) và Hạ cánh nơi anh (2019) không chỉ mang tính giải trí — chúng còn quảng bá các địa điểm du lịch, sản phẩm làm đẹp, ẩm thực, thời trang và thậm chí cả các khóa học ngôn ngữ. Các chính phủ và giới nghiên cứu truyền thông thường gọi hiện tượng này là ngoại giao văn hóa hay quyền lực mềm, nhưng với khán giả thì đơn giản hơn nhiều: họ xem phim, yêu thích thế giới được khắc họa trong đó và muốn tự mình trải nghiệm thế giới ấy.

Tất nhiên, ngành công nghiệp giải trí ở những quốc gia láng giềng cũng chú ý đến điều này.

Trung Quốc vốn luôn sản xuất phim truyền hình với quy mô khổng lồ, nhưng sự bùng nổ của các nền tảng phát trực tuyến trong thập niên 2010 đã thay đổi hoàn toàn cục diện. Thay vì chạy đua với Hàn Quốc theo kiểu đối đầu trực diện ở từng tác phẩm, các hãng phim Trung Quốc dần tiếp thu nhiều kỹ thuật kể chuyện đã làm nên thành công toàn cầu của K-drama. Sau đó kết hợp thêm những thế mạnh riêng: khả năng xây dựng thế giới phim đồ sộ, chuyển thể văn học, bối cảnh lịch sử phong phú và sẵn sàng để câu chuyện phát triển tự nhiên qua hàng chục tập phim.

Lang Nha Bảng (2015) giới thiệu cả một bộ máy quan lại triều đình, nơi mỗi bộ ngành, gia tộc quý tộc hay phe phái quân sự đều có những toan tính riêng

Kết quả là không phải ngành công nghiệp giải trí của nước này thay thế ngành công nghiệp giải trí của nước kia. Mà là, ngày nay phim bộ truyền hình Trung Quốc đã trở thành một bước tiến hóa đầy thú vị của mô hình truyền hình châu Á: vừa kế thừa những yếu tố hiệu quả, vừa mở rộng sang những lĩnh vực mang đậm dấu ấn riêng.

Dưới đây là những khía cạnh mà nhiều người hâm mộ tin rằng phim truyền hình Trung Quốc đã phát triển công thức của K-drama lên tầm cao mới.

1. C-drama xây dựng cả một thế giới, chứ không chỉ là những câu chuyện

Một trong những thay đổi lớn nhất đối với khán giả chuyển từ K-drama sang C-drama chính là quy mô. Trong khi phim Hàn thường cuốn khán giả vào một câu chuyện tập trung vào phạm vi hẹp — một bệnh viện, một công ty luật, một gia đình hay một khu phố nhỏ — thì nhiều phim bộ Trung Quốc lại đưa người xem bước vào những thế giới được xây dựng công phu, hoàn chỉnh với hệ thống chính trị, nền kinh tế, cơ cấu quân đội, tôn giáo và phong tục xã hội riêng biệt.

Khánh dư niên (2019) với các mạng lưới gián điệp, hội buôn, cơ quan tình báo và các phe phái hoàng gia đối đầu nhau

Chẳng hạn như Lang Nha Bảng (2015) không chỉ đơn thuần kể câu chuyện về một nam nhân đi tìm công lý; nó còn giới thiệu cả một bộ máy quan lại triều đình, nơi mỗi bộ ngành, gia tộc quý tộc hay phe phái quân sự đều có những toan tính riêng. Khánh dư niên (2019) mở rộng quy mô hơn nữa với các mạng lưới gián điệp, hội buôn, cơ quan tình báo và các phe phái hoàng gia đối đầu nhau; trong khi đó, những tác phẩm tiên hiệp đình đám như Thương Lan Quyết (2022) và Trần Tình Lệnh (2019) lại kiến tạo những thế giới thần thoại công phu, mang lại cảm giác như những nền văn minh thực thụ đang sống chứ không chỉ là bối cảnh phim. Khi phim đi đến hồi kết, khán giả thường có cảm giác như mình vừa rời bỏ một nơi chốn mà họ đã thực sự gắn bó và trải nghiệm.

2. Lịch sử trở thành nhân vật chính

Phim cổ trang/lịch sử xuất hiện ở cả hai nền công nghiệp phim ảnh Hàn và Trung, nhưng phim bộ cổ trang Trung Quốc thường tiếp cận lịch sử với tham vọng lớn hơn nhiều. Khai thác chất liệu từ hàng ngàn năm lịch sử triều đại, danh tác kinh điển, triết học và lịch sử quân sự, nhiều tác phẩm sử dụng bối cảnh lịch sử không chỉ là phông nền trang trí đơn thuần.

Trường An 12 canh giờ (2019) tái hiện xã hội thời Đường chú trọng đặc biệt đến kiến trúc, thương mại, tôn giáo và quy hoạch đô thị

Minh Lan truyện (2018) đi sâu khai thác luật thừa kế, vai trò giới và những mối quan hệ quyền lực trong gia đình thời Bắc Tống, trong khi Trường An 12 canh giờ (2019) tái hiện xã hội thời Đường chú trọng đặc biệt đến kiến trúc, thương mại, tôn giáo và quy hoạch đô thị. Ngay cả những triều đình hư cấu trong các phim bộ như Thiên thịnh trường ca (2018) cũng vay mượn rất nhiều yếu tố từ các thể chế hoàng gia có thật trong lịch sử. Kết quả là một trải nghiệm xem phim vừa kịch tính vừa mang tính giáo dục, làm hài lòng những khán giả thích đắm mình vào một thời đại khác.

3. Đấu đá chốn cung đình trở thành cuộc chiến tâm lý

Những âm mưu chính trị là thế mạnh của phim truyền hình Hàn Quốc từ lâu, từ Dưới bóng Trung điện (2022) cho đến Cổ tay áo màu đỏ (2021). Tuy nhiên, C-drama thường nâng tầm các cuộc cung đấu thành những ván cờ đầy biến hóa, trong đó chiến lược quân sự, luật kế vị, lòng trung thành cá nhân và các chiêu trò thao túng tâm lý đan xen chặt chẽ.

Trong Lang Nha Bảng, Mai Trường Tô (Hồ Ca) hiếm khi lớn tiếng hay diễn thuyết hùng hồn, nhưng hầu như mọi cuộc đối thoại đều chứa đựng nhiều tầng nghĩa chính trị ẩn sau những nghi thức cung đình lịch thiệp

Trong Lang Nha Bảng (2015), Mai Trường Tô đã lật đổ cả một đế chế mà không cần trực tiếp chỉ huy quân đội; thay vào đó, chàng dựa vào sự kiên nhẫn và những tính toán chiến lược hoàn hảo. Tương tự, các tác phẩm như Ninh An như mộng (2023), Mặc vũ vân gian (2024) và Trục Ngọc (2026) đều khắc họa những nhân vật chính giành chiến thắng nhờ nắm bắt thông tin, xây dựng liên minh và giăng những cái bẫy chính trị được dàn dựng công phu thay vì dùng đến vũ lực. Cốt lõi không nằm ở “tiên hạ thủ vi cường”, mà là ai có thể nhìn xa trông rộng và tính toán trước được mười nước đi.

4. Chuyện tình cảm không phải lúc nào cũng là đích đến cuối cùng

Một trong những khác biệt rõ rệt nhất giữa hai nền công nghiệp phim ảnh Trung-Hàn là cách thể hiện yếu tố lãng mạn trong cốt truyện. Phim Hàn thường đặt chuyện tình của cặp đôi chính làm trọng tâm, trong đó mọi mâu thuẫn lớn nhỏ cuối cùng đều xoay quanh và tác động đến mối quan hệ của họ. Trong khi đó, nhiều phim bộ Trung Quốc lại có cách tiếp cận bao quát hơn. Yếu tố lãng mạn vẫn đóng vai trò quan trọng nhưng thường chia sẻ “sân khấu” với các chủ đề khác như báo thù, cải cách chính trị, chiến dịch quân sự, phá án hay tham vọng cá nhân.

Đường triều quỷ sự lục (2022) thu hút nhờ những vụ án mang màu sắc kỳ bí, siêu nhiên

Lang Nha Bảng (2015) được khán giả nhớ đến chủ yếu nhờ câu chuyện về công lý chứ không phải chuyện tình yêu. Liên Hoa Lâu (2023) thành công rực rỡ với tư cách là phim bộ võ hiệp phá án, còn Đường triều quỷ sự lục (2022) lại thu hút nhờ những vụ án mang màu sắc kỳ bí, siêu nhiên. Kể cả khi chuyện tình cảm nảy nở cũng thường chỉ đóng vai trò bổ trợ cho cốt truyện chính thay vì là động lực thúc đẩy toàn bộ diễn biến phim. Đối với những khán giả muốn tìm kiếm các thể loại khác ngoài hài lãng mạn, lối kể chuyện đa dạng và rộng mở này đã trở thành một trong những điểm thu hút lớn nhất của C-drama.

5. Các nữ chính ngày càng trở nên bản lĩnh và táo bạo hơn

Một trong những bước chuyển mình đáng kể nhất của phim bộ truyền hình Trung Quốc hiện đại là sự xuất hiện của những nữ chính không chỉ thụ động đối phó mà chủ động định hình lại sự kiện. Những nhân vật như Thịnh Minh Lan (Minh Lan truyện, 2018), Tiết Phương Phi (Mặc vũ vân gian, 2024), Ngụy Anh Lạc (Diên Hy công lược, 2018), Phượng Tri Vi (Thiên thịnh trường ca, 2018) và Triệu Phán Nhi (Mộng hoa lục, 2022) đạt được thành công nhờ trí tuệ, khả năng đàm phán, kiến thức pháp lý và sự điềm tĩnh, thay vì ngồi chờ được cứu.

Tiết Phương Phi do Ngô Cẩn Ngôn thể hiện trong Mặc vũ vân gian

Chiến thắng của họ hiếm khi là ngẫu nhiên. Họ nghiên cứu đối thủ, thấu hiểu luật lệ của xã hội mình đang sống và kiên nhẫn tận dụng mọi điểm yếu tìm thấy. Sức mạnh của những nữ chính này không nằm ở khả năng múa kiếm — dù nhiều người trong số họ thực sự làm được điều đó — mà ở chỗ họ thường là người thông minh nhất trong mọi tình huống.

6. Lối kể chuyện dài tập đòi hỏi sự kiên nhẫn nhưng xứng đáng

Bao năm, một trong những chỉ trích lớn nhất nhắm vào phim bộ truyền hình Trung Quốc là số lượng tập phim. Bốn mươi tập? Năm mươi tập? Chắc chắn là quá dài. Tuy nhiên, khi các nền tảng phát trực tuyến ngày càng phát triển, nhiều khán giả nhận ra độ dài có thể là lợi thế thay vì điểm yếu — miễn là bộ phim biết cách tận dụng. Những phim bộ Trung Quốc xuất sắc nhất không chỉ có cốt truyện dài mà số tập phim cho phép các mối quan hệ, sự đối đầu và quá trình thay đổi của nhân vật diễn ra từ từ qua nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ.

Nam diễn viên La Vân Hi đảm đương quá trình chuyển biến tâm lý của Đàm Đài Tẫn qua 40 tập Trường Nguyệt Tẫn Minh (2023)

Việc chứng kiến sự sa ngã đầy đau đớn của Yến Tuân trong Sở Kiều truyện (2017), sự tha hóa dần dần về mặt đạo đức của Lý Thừa Ngân trong Đông cung (2019) hay quá trình chuyển biến tâm lý của Đàm Đài Tẫn trong Trường Nguyệt Tẫn Minh (2023) sẽ không thể mang lại sức nặng cảm xúc tương tự nếu bị gói gọn trong khuôn khổ 16 tập phim ngắn ngủi. Những câu chuyện này đòi hỏi sự kiên nhẫn, nhưng thường đền đáp khán giả bằng hành trình phát triển nhân vật đầy thuyết phục và trọn vẹn, thay vì vội vã đi đến hồi kết.

7. C-drama biến kẻ phản diện thành những người hùng bi kịch

Một số nhân vật đáng nhớ nhất trong phim bộ truyền hình Trung Quốc hiện đại không phải là nhân vật chính, mà là những kẻ phản diện khiến khán giả thầm ủng hộ. Nhân vật Nhuận Ngọc trong Hương mật tựa khói sương (2018) khởi đầu là một Dạ Thần hiền lành, bị ghẻ lạnh; nhưng rồi chuỗi ngày dài bị ngược đãi, thao túng chính trị và những mất mát cá nhân đã dần đẩy anh đến con đường phản loạn. Dung Hạo trong Thương Lan Quyết (2022) đã dành hàng thế kỷ để thực hiện những hành động không thể dung thứ, không phải để thống trị tam giới, mà là để hồi sinh người sư phụ từng cứu mạng mình — vốn bị chính Thiên giới ruồng bỏ.

Công chúa Uyển Ninh trong Mặc vũ vân gian (2024) đã chuyển từ một nhân vật gây khiếp sợ thành một trong những hình tượng bi kịch nhất phim, sau khi khán giả biết về sự ngược đãi kinh hoàng mà cô phải chịu đựng khi làm con tin hoàng gia

Gần đây hơn, công chúa Uyển Ninh trong Mặc vũ vân gian (2024) đã chuyển từ một nhân vật gây khiếp sợ thành một trong những hình tượng bi kịch nhất phim, sau khi khán giả biết về sự ngược đãi kinh hoàng mà cô phải chịu đựng khi làm con tin hoàng gia. Thay vì khắc họa cái ác là bản tính bẩm sinh, những phim bộ này đặt ra một câu hỏi khiến người xem phải suy ngẫm: nếu kẻ phản diện thực chất là người đã phải chịu đựng đau khổ trước tiên thì sao?

8. Lời thoại đòi hỏi chú tâm và thấu hiểu

Những phim bộ truyền hình Trung Quốc xuất sắc nhất được viết với niềm tin rằng khán giả sẽ chăm chú theo dõi thay vì bỏ qua. Lang Nha Bảng (2015) có lẽ là ví dụ điển hình nhất. Mai Trường Tô hiếm khi lớn tiếng hay diễn thuyết hùng hồn, nhưng hầu như mọi cuộc đối thoại đều chứa đựng nhiều tầng nghĩa chính trị ẩn sau những nghi thức cung đình lịch thiệp.

Các nhân vật thường trích dẫn thơ ca cổ điển, viện dẫn các điển tích lịch sử và truyền tải toàn bộ chiến lược thông qua những phép ẩn dụ được lựa chọn kỹ lưỡng. Thiên thịnh trường ca (2018) cũng coi lời thoại như ván cờ ngôn từ, trong đó Phượng Tri Vi và Ninh Dịch liên tục thăm dò lẫn nhau bằng trí tuệ, các điển tích văn học và những cuộc tranh luận triết học. Đây không đơn thuần là những cuộc trò chuyện, mà là những màn đấu trí đầy kịch tính, xứng đáng xem đi xem lại nhiều lần.

Thiên thịnh trường ca (2018): Phượng Tri Vi (Nghê Ni, phải) và Ninh Dịch (Trần Khôn) liên tục thăm dò lẫn nhau bằng trí tuệ, lời thoại như ván cờ ngôn từ

9. Thế giới kỳ ảo mang đậm dấu ấn cổ xưa thay vì chỉ là sản phẩm hư cấu mới mẻ

Dù nền giải trí nào cũng có thể loại kỳ ảo, dòng phim tiên hiệp của Trung Quốc lại bắt nguồn từ hệ thống thần thoại đã phát triển suốt hàng ngàn năm. Thay vì xây dựng thế giới phép thuật hoàn toàn mới từ con số không, các bộ phim như Thương Lan Quyết (2022), Dữ Phượng Hành (2024) và Trường Nguyệt Tẫn Minh (2023) được kiến tạo dựa trên nền tảng vũ trụ quan Đạo giáo, quan niệm luân hồi của Phật giáo, hệ thống quan lại thiên đình, quá trình tu tiên và kho tàng văn hóa dân gian lâu đời.

Các cõi tiên, ma tộc, môn phái tu tiên hay hệ thống tu luyện không phải là những yếu tố xây dựng thế giới ngẫu hứng; chúng là sự tái hiện những ý niệm đã ăn sâu vào thần thoại Trung Hoa. Nền tảng lịch sử đó mang lại cho các thế giới kỳ ảo này chiều sâu thời gian và sự chân thực hiếm có, khiến chúng không còn đơn thuần là những vương quốc hư cấu mà tựa như những chương sử bị lãng quên của một nền văn minh cổ đại.

Cảnh thả đèn Khổng Minh trong Thương Lan Quyết (2022)

10. Phim bộ truyền hình Trung Quốc không ngại làm tan nát trái tim khán giả

Nếu có một xu hướng định hình nên đẳng cấp quốc tế của C-drama, thì đó chính là sẵn sàng để bi kịch được trọn vẹn là bi kịch. Đông cung (2019) không hề giảm nhẹ hậu quả tàn khốc từ sự phản bội của Lý Thừa Ngân, mà để những vết thương lòng định hình nên từng diễn biến của câu chuyện. Tương tự, Châu Sinh như cố (2021) xây dựng một mối tình khắc cốt ghi tâm giữa Châu Sinh Thần và Thôi Thời Nghi, nhưng rồi lại nhắc nhở khán giả rằng nghĩa vụ, chính trị và lòng trung thành đôi khi quan trọng hơn hạnh phúc cá nhân.

Ngay cả những bộ phim có cái kết tươi sáng hơn, chẳng hạn như Trường Ca Hành (2021), cũng thấu hiểu rằng tình yêu thường đi kèm với hy sinh thay vì sự hoàn hảo như trong truyện cổ tích. Các bộ phim này tin tưởng khán giả sẽ đón nhận những cái kết đượm buồn thay vì nhất thiết đòi hỏi mọi chuyện tình đều phải kết thúc bằng một đám cưới.

Châu Sinh như cố (2021) xây dựng một mối tình khắc cốt ghi tâm giữa Châu Sinh Thần (Nhậm Gia Luân) và Thôi Thời Nghi (Bạch Lộc), nhưng rồi lại nhắc nhở khán giả rằng nghĩa vụ, chính trị và lòng trung thành đôi khi quan trọng hơn hạnh phúc cá nhân

Can đảm trong cách khai thác cảm xúc như vậy đã trở thành một trong những đặc điểm nổi bật trong lối kể chuyện của C-drama.