Ban đầu bị khán giả chê bai vì chất lượng kém, Ngưu Lai — phim truyện hoạt hình làm ở nhà với kinh phí cực thấp — đã trở thành một hiện tượng văn hóa tại Trung Quốc, được công chúng đón nhận muộn màng nhờ thông điệp lành mạnh và phong cách hình ảnh mộc mạc, giản dị.

Kể từ khi ra rạp vào ngày 5 tháng 8, bộ phim bất ngờ trở thành cú “hit” phòng vé với doanh thu hơn 45 triệu nhân dân tệ (6,7 triệu USD). Tác phẩm cũng khơi nguồn cho hàng loạt ảnh chế (meme) trên mạng và vô số sản phẩm ăn theo không chính thức, tạo nên một hiện tượng tự phát mà không ai ngờ được.

Do nhà làm phim hoạt hình lần đầu Tân Vũ Mông cùng người mẹ 60 tuổi Tôn Lệ Phương viết kịch bản và đạo diễn, Ngưu Lai kể câu chuyện chú bê con cùng tên bị tật không thể đi lại. Sau khi kết bạn với chim chiền chiện, chú bê nhút nhát chìm vào giấc mơ; trong mơ chú đứng dậy bằng hai chân sau và bắt đầu hành trình trưởng thành đầy ý nghĩa.

Bạn chim chiền chiện của chú bê

Trong hành trình đó, Ngưu Lai chạm trán một con rắn, một chú báo dũng cảm làm nhiệm vụ bảo vệ và một bầy sói hung dữ. Khi cùng mẹ và cả đàn băng qua vùng hoang dã đầy hiểm nguy, chú bê học cách tự xoay xở và nhận ra tầm quan trọng của gia đình cũng như tình bạn, trước khi tỉnh giấc và thực hiện những bước đi dũng cảm đầu tiên bước vào thế giới rộng lớn, đầy ánh sáng.

Hiện sống tại Đại Liên (tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc), Tân Vũ Mông đã dành hơn năm năm thực hiện Ngưu lai. Anh sử dụng các máy tính cũ mua trực tuyến để làm hoạt hình cho câu chuyện do mẹ mình chấp bút. Hai mẹ con cũng tự lồng tiếng cho tất cả các nhân vật, thậm chí còn sáng tác và thể hiện ca khúc chủ đề của phim.

Bộ phim được Dalian Jingyuan Culture Film and Television Media sản xuất — công ty thiết kế nội thất của gia đình, vốn được đổi tên để phát hành dự án này.

Chú báo dũng cảm

Ngưu Lai được một người bạn của gia đình quyết định thực hiện công việc phát hành bất chấp những người trong nghề khuyên can. Phim khởi chiếu tại 245 rạp trước khi số lượng rạp chiếu bị cắt giảm xuống chỉ còn bốn. Trong chín ngày đầu công chiếu, phim chỉ bán được 236 vé, thu về con số khiêm tốn là 7.169 nhân dân tệ.

Từ trò cười thành tác phẩm “phải xem”

Nhưng rồi chuyện lạ đã xảy ra.

Tin đồn bắt đầu lan truyền trên mạng về một bộ phim có phần hoạt họa tệ đến mức phải tận mắt chứng kiến mới tin được. Những khán giả vốn hay hoài nghi bắt đầu tìm xem bộ phim này. Gần như chỉ sau một đêm, Ngưu Lai trở thành bộ phim “phải xem” tại các rạp chiếu, và số lượng suất chiếu — cũng như doanh thu phòng vé — nhanh chóng tăng vọt.

Tuy nhiên, điều thú vị hơn cả là những lời chế giễu chất lượng kỹ thuật kém cỏi của bộ phim đang dần nhường chỗ cho những phản hồi tích cực, ủng hộ tác phẩm này.

Một tấm áp phích vẽ tay quảng bá phim Ngưu Lai được trưng bày cùng các áp phích phim khác tại một rạp chiếu ở Bắc Kinh vào ngày 18 tháng 8 năm 2026

Có thể trích dẫn một bình luận phổ biến trên YouTube — nơi các bản lậu của toàn bộ bộ phim được chia sẻ nhiều lần: “Bạn sẽ hối hận khi dành 86 phút để xem; nhưng nếu không xem, có lẽ bạn sẽ hối tiếc suốt phần đời còn lại.”

Lịch sử của những bộ phim “dở quá hóa hay”

Tất nhiên, đây không phải là ví dụ đầu tiên về một bộ phim gặt hái thành công nhờ “dở quá hóa hay”. Danh hiệu “phim độc” (cult film) thường được dành cho những tác phẩm có chất lượng gây tranh cãi, bắt nguồn từ trào lưu chiếu phim lúc nửa đêm vào cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970.

Pink Flamingos (1972) — tác phẩm của John Waters tôn vinh sự “kém sang” và những yếu tố thô tục, với sự tham gia của nghệ sĩ drag queen Divine — đã thách thức tư tưởng bảo thủ của tầng lớp trung lưu Mỹ. Bất chấp kinh phí ít ỏi và diễn xuất tệ hại, bộ phim vẫn trở thành sự kiện thu hút đông đảo khán giả thuộc các nhóm thiểu số hoặc bên lề xã hội.

Greg Sestero (trái) và Tommy Wiseau trong một cảnh phim The Room — bộ phim tâm lý kịch tính có lượng người hâm mộ cuồng nhiệt và được xem là một trong những “phim dở quá hóa hay” (best worst movies) kinh điển mọi thời đại

Reefer Madness (1936) cũng trở nên nổi tiếng nhờ những lời chế giễu, mỉa mai hàng thập kỷ sau khi ra mắt. Ban đầu, phim được một nhóm tôn giáo tài trợ nhằm giáo dục các bậc phụ huynh về tác hại của cần sa; sau đó, được nhà làm phim Dwain Esper — chuyên làm các bộ phim giật gân rẻ tiền — phát hành lại vào năm 1938 với những nội dung gây sốc được chèn thêm. Những hành động phi lý của đám thanh thiếu niên trong phim — leo thang từ điên rồ đến hành vi giết người — trớ trêu thay được chính những người hút cần sa khám phá lại vào thập niên 1970; họ thích thú và tôn sùng cách khắc họa lố bịch về chính cộng đồng của mình trên màn ảnh.

Gần đây hơn, bộ phim tâm lý kịch tính The Room (2003) của Tommy Wiseau đã trở nên nổi tiếng toàn cầu là một trong những bộ phim tệ nhất từng được sản xuất, do lời thoại khó hiểu và diễn xuất thiếu tự nhiên. Phim đã tạo ra một cộng đồng người hâm mộ cuồng nhiệt không kém gì The Rocky Horror Picture Show; khán giả đổ xô đến các suất chiếu cháy vé để cùng đọc lại lời thoại và diễn lại các phân cảnh trong phim.

Thành công bất ngờ của The Room thậm chí còn dẫn đến sự ra đời của The Disaster Artist (2017) — tác phẩm từng nhận đề cử Oscar.

Lưu Đức Hoa trong một cảnh phim Switch (2013) — tác phẩm bị coi là một trong những bộ phim Trung Quốc tệ nhất mọi thời đại

Tương tự ở Trung Quốc, chất lượng đáng ngờ của những tác phẩm được quảng bá là “bom tấn” — chẳng hạn như Switch (2013) của đạo diễn Tôn Kiện Quân với sự tham gia của Lưu Đức Hoa, hay phim sử thi gây nhiều tranh cãi The Great Wall (2016) của Trương Nghệ Mưu (cũng có sự góp mặt của Lưu Đức Hoa, đóng cùng Matt Damon và Pedro Pascal) — đã thu hút những khán giả hoài nghi, những người chỉ tìm thấy niềm vui từ chính những khiếm khuyết của các phim này.

Tuy nhiên, phản ứng của công chúng đối với Ngưu Lai hoàn toàn khác biệt và chưa từng có tiền lệ rõ ràng.

Không thể phủ nhận rằng xét về mặt khách quan, chất lượng bộ phim rất kém. Khi đặt cạnh các bom tấn hoạt hình đương đại như Na Tra 2 hay All Wishes Come True!, tác phẩm của Tân Vũ Mông hoàn toàn lép vế. Người ta có thể tin rằng ngay cả những bản phác thảo hình ảnh sơ khai nhất (pre-visualization) của các bộ phim kia cũng đã chi tiết, phức tạp và hoàn thiện về mặt thị giác hơn gấp bội so với Ngưu Lai hoàn chỉnh.

Khán giả đón nhận sự đơn giản và thô sơ của Ngưu Lai như biểu tượng của nỗ lực, lòng kiên trì và tinh thần tự do thể hiện bản thân

Nhưng với một số người, chính điều đó lại tạo nên sức hút.

Tính chân thực trong kỷ nguyên AI

Khán giả đón nhận sự đơn giản và thô sơ của Ngưu Lai như biểu tượng của nỗ lực, lòng kiên trì và tinh thần tự do thể hiện bản thân. Bộ phim đi ngược lại trào lưu sản xuất nội dung kém chất lượng bằng AI — thứ đang tràn ngập trên internet với vẻ ngoài bóng bẩy nhưng thiếu vắng tâm huyết, được tạo ra bằng cách tổng hợp công sức lao động của các nghệ sĩ độc lập như Tân Vũ Mông và Tôn Lệ Phương.

Một số người coi Ngưu Lai là tuyên ngôn mạnh mẽ chống lại sự rập khuôn của dòng phim chính thống, đồng thời đề cao tầm nhìn cá nhân độc đáo.

Bộ phim đi ngược lại trào lưu sản xuất nội dung kém chất lượng bằng AI — thứ đang tràn ngập trên internet với vẻ ngoài bóng bẩy nhưng thiếu vắng tâm huyết

Việc các nhà làm phim thiếu kinh nghiệm với loại hình nghệ thuật này thường mang lại cho bộ phim một phong cách rời rạc và đầy chất siêu thực. Mặc dù một số người cho rằng Ngưu Lai vụng về và thiếu tập trung, nhưng bài đánh giá được yêu thích nhất trên Letterboxd lại ca ngợi bộ phim là phiên bản Trung Hoa của Mulholland Drive — tác phẩm giật gân nổi tiếng năm 2001 của David Lynch vốn gây nhiều bối rối cho người xem và cũng có cấu trúc chủ yếu xoay quanh một giấc mơ mang màu sắc ác mộng.

Điều đáng kinh ngạc là tầm ảnh hưởng của Ngưu Lai đã vượt xa khỏi phạm vi những người đam mê điện ảnh đích thực. Tựa phim — có nghĩa là “Chú bò đến” (The Bull Comes) — được giới tài chính xem như điềm báo về một thị trường giá lên (bull market) đầy lợi nhuận. Một số nhà đầu tư coi vé xem phim như vật may mắn, thậm chí còn mua nhiều vé và sắp xếp chúng thành các chữ Hán mang ý nghĩa tốt lành.

Câu chuyện kinh điển về kẻ yếu thế vươn lên

Ngưu Lai cũng khơi nguồn cho hàng loạt ảnh chế (meme) trên mạng và vô số sản phẩm ăn theo không chính thức, tạo nên một hiện tượng tự phát mà không ai ngờ được

Khởi đầu bằng những lời chế giễu cay nghiệt, dự án này đã nhận được sự công nhận và ủng hộ nồng nhiệt. Bất chấp mọi trở ngại, bộ phim là minh chứng cho nỗ lực bền bỉ và chân thành của một gia đình cùng nhau theo đuổi mục tiêu đầy thiện chí nhưng tưởng chừng như bất khả thi.

Ngưu Lai được yêu mến gợi nhớ đến việc cả thế giới cổ vũ đội tuyển quốc gia Cabo Verde tại World Cup 2026 mùa hè vừa qua. Người hâm mộ đã sát cánh cùng đội hình gồm những cầu thủ bán chuyên và những kẻ mộng mơ này khi họ cầm hòa Tây Ban Nha — sau này trở thành nhà vô địch thế giới — với tỷ số 0-0, rồi sau đó kéo dài trận đấu với một Argentina hùng mạnh vào đến tận hiệp phụ. Ai cũng yêu thích những câu chuyện về kẻ yếu thế vươn lên.

Ngưu Lai có phải là bộ phim được làm tốt? Chắc chắn là không.

Những lời chế giễu chất lượng kỹ thuật kém cỏi của bộ phim đang dần nhường chỗ cho những phản hồi tích cực, ủng hộ thông điệp lành mạnh và phong cách hình ảnh mộc mạc, giản dị của tác phẩm

Nhưng liệu nó có phải là một bộ phim hay? Phim có kể một câu chuyện hấp dẫn, truyền cảm hứng và có sức mạnh gắn kết khán giả hay không? Bất chấp mọi nghịch cảnh và không cần đến những kỹ xảo hào nhoáng, đắt đỏ thường thấy ở các nhà làm phim tài năng nhất, câu trả lời là có — chú bò này thực sự đang hiên ngang đứng vững bằng chính đôi chân của mình.