Được ca ngợi là sự hồi sinh đầy thắng lợi của thể loại phim hành động cảnh sát Hồng Kông, Cold War năm 2012 với dàn diễn viên nổi tiếng xoay quanh cuộc đấu tranh quyền lực căng thẳng trong giới thượng lưu của lực lượng cảnh sát thành phố.

Cold War năm 2012 với dàn diễn viên nổi tiếng xoay quanh cuộc đấu tranh quyền lực căng thẳng trong giới thượng lưu của lực lượng cảnh sát thành phố

Đoạt chín giải tại Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông (HKFA) năm 2013, bộ phim bom tấn hành động này nổi bật với khẩu hiệu đầy tự hào: “Hồng Kông là thành phố an toàn nhất châu Á.” Tuy nhiên, chỉ 14 năm sau khi phát hành, bối cảnh điện ảnh — cũng giống như chính thành phố — đã thay đổi mạnh mẽ.

Khởi chiếu rạp vào ngày 1 tháng 5, phần tiền truyện Cold War 1994 báo hiệu một sự thay đổi cơ bản trong cách các nhà làm phim tiếp cận thể loại tội phạm ngay từ tiêu đề: quay ngược về thời kỳ trước khi Hồng Kông được trao trả cho Trung Quốc và chỉ ra Anh là nguồn gốc của rắc rối, bộ phim sử dụng chiến thuật sinh tồn rộng hơn, áp dụng cho toàn ngành.

Sau các cuộc biểu tình ở Hồng Kông năm 2019, việc thực thi luật an ninh quốc gia năm 2020 và các sửa đổi năm 2021 đối với Pháp lệnh Kiểm duyệt Phim, thể loại phim “cảnh sát và tội phạm” nổi tiếng của thành phố phải đối mặt với một bãi mìn đầy những giới hạn vô hình.

Ngô Ngạn Tổ trong một cảnh phim Cold War 1994 (2026)

Với việc bất kỳ hình ảnh tiêu cực nào về cảnh sát Hồng Kông đều có thể trở thành vấn đề chính trị, những câu chuyện mơ hồ về mặt đạo đức từng định hình thời kỳ hoàng kim của điện ảnh địa phương — cảnh sát biến chất và những kẻ nội gián trong bộ máy làm mờ ranh giới chính tà — không còn phù hợp trong bối cảnh hiện đại.

Tuy nhiên, thay vì biến mất, thể loại phim tội phạm ly kỳ này đã tiến hóa, biến đổi để phù hợp với thực tế hiện nay.

Dưới đây là một số cách thức mới mẻ và khéo léo mà phim “cớm-cướp” của Hồng Kông thể hiện những mối quan tâm và lo lắng của công chúng, đồng thời giữ cho linh hồn của thể loại này sống mãi.

Quách Phú Thành (trái) và Lương Triều Vỹ trong một cảnh phim Where the Wind Blows (2022)

1. Tìm kiếm sự an toàn trong quá khứ

Thời kỳ thuộc địa Anh đã trở thành nơi trú ẩn an toàn quan trọng trong điện ảnh. Để khám phá nạn tham nhũng có hệ thống, sự tàn bạo của cảnh sát và sự thông đồng cấu kết của các băng đảng xã hội đen mà không vi phạm kiểm duyệt, những năm gần đây các nhà làm phim đã chuyển các câu chuyện gây tranh cãi vào lịch sử, tạo ra một số bộ phim có hình ảnh ấn tượng và chịu ảnh hưởng chính trị ít nhất có thể.

Once Upon a Time in Hong Kong (2021) của Vương Tinh và Where the Wind Blows (2022) của Ông Tử Quang đều khắc họa những liên minh ngầm giữa cảnh sát và các băng đảng xã hội đen trong những năm 1960 và 1970, miêu tả sự mục nát của các thể chế như một tàn tích của quá khứ để thỏa mãn khao khát phim chính trị ngầm gai góc của khán giả.

Tương tự, The Goldfinger (2023, phát trên FPT Play với tựa Kim thủ chỉ) của Trang Văn Cường đi sâu vào lòng tham và tham nhũng trơ tráo của các tập đoàn ở Hồng Kông những năm 80, trong khi bộ phim võ thuật Twilight of the Warriors: Walled In (2024, phát hành rạp ở Việt Nam với tựa Cửu Long thành trại: Vây thành) của Trịnh Bảo Thụy sử dụng khu vực chật hẹp, vô pháp vô thiên của thành cổ Cửu Long làm chiến trường.

Lưu Đức Hoa (giữa) trong một cảnh phim The Goldfinger (2023)

Trong những bối cảnh này, kẻ phản diện có thể mặc đồng phục và các thể chế có thể mang những khiếm khuyết cố hữu. Hoài niệm quá khứ đã trở thành lớp bảo vệ giúp ta suy ngẫm về ranh giới mong manh giữa tội ác và quyền lực.

Không ngạc nhiên, công thức thành công này đồng nghĩa với việc cả hai chuỗi phim Cold War và Cửu Long thành trại đều đã có những phần tiếp theo lấy bối cảnh lịch sử đang được lên kế hoạch.

2. Làm mờ đi mối đe dọa

Đối với các đạo diễn thực hiện những bộ phim kinh dị tội phạm kinh phí lớn lấy bối cảnh hiện đại, môtíp tay trong phản bội phần lớn đã được làm dịu đi để duy trì sự trong sạch về đạo đức của cảnh sát. Thay vào đó, các nhà làm phim đã chuyển sang việc nâng tầm nhân vật phản diện.

Lưu Thanh Vân trong một cảnh phim The White Storm 3: Heaven or Hell (2023)

Các mối đe dọa được ngoại hóa thành những cuộc khủng hoảng phi thực — chẳng hạn những kẻ khủng bố trong Shock Wave 2 (2020) của Khâu Lễ Đào hoặc bọn buôn lậu quốc tế trong Customs Frontline (2024, phát trên FPT Play với tựa Hải quan chiến tuyến) — hoặc được chuyển đến bối cảnh nước ngoài lạ lùng, như trong The White Storm 3: Heaven or Hell (2023) của Khâu Lễ Đào.

Khi miêu tả hành vi sai trái của cảnh sát, bối cảnh thường tách rời khỏi Hồng Kông hoặc gỡ bỏ bản sắc. Behind the Shadows (2025, đã phát hành rạp ở Việt Nam với tựa Thám tử tư: Phía sau vết máu), do Lý Tử Tuấn và Chu Vấn Như đồng đạo diễn, kể về một cảnh sát thoái hóa trở thành sát thủ, nhưng lại khéo léo đặt bối cảnh ở Malaysia.

Raging Fire (2021, phát trên FPT Play với tựa Nộ hỏa) của bậc thầy phim hành động quá cố Trần Mộc Thắng đề cập đến những chủ đề gai góc như bạo lực và tham nhũng của cảnh sát, nhưng kịch bản cũng cố gắng lý giải sự biến đổi không thuyết phục của kẻ phản diện vốn là cựu cảnh sát thành kẻ tâm thần là do cơn thịnh nộ mù quáng.

Tạ Đình Phong vào vai kẻ phản diện vốn là cựu cảnh sát thành kẻ tâm thần do cơn thịnh nộ mù quáng trong phim Raging Fire (2021) của bậc thầy phim hành động quá cố Trần Mộc Thắng

Những bộ phim khác lại bỏ qua thực tế thể chế. Trong khi chuỗi phim chống tham nhũng được đặt tên theo thứ tự bảng chữ cái của Lâm Đức Lộc — từ Z Storm (2014) đến G Storm (2021) — làm mờ ranh giới giữa cảnh sát và Ủy ban Chống Tham nhũng Độc lập (ICAC), thì Under Current (2025, phát trên FPT Play với tựa Theo dòng nước ngầm) của Mạch Triệu Huy, bức chân dung rùng rợn khác về lòng tham, lại hoàn toàn bỏ qua sự tồn tại của ICAC.

Một số nhà làm phim thậm chí đã chuyển xung đột sang không gian mạng để tránh tập trung vào tội phạm đường phố, mặc dù các bộ phim như Cyber Heist (2023) và I Did It My Way (2024) lại dựa trên những quan niệm hời hợt đến nực cười về internet để thúc đẩy cốt truyện.

3. Chuyển hướng sang phòng xử án

Với việc các cuộc đối đầu trực tiếp giữa người dân và lực lượng thực thi pháp luật bị giám sát chặt chẽ, phòng xử án đã nổi lên thành chiến trường mới đầy tiềm năng cho các nhà làm phim, như được minh chứng bởi sự bùng nổ gần đây của các bộ phim chính kịch pháp luật trên màn ảnh Hồng Kông.

Quách Phú Thành (trái) và Nhậm Đạt Hoa trong một cảnh phim Cyber Heist (2023)

The Sparring Partner (2022) của Hà Tước Thiên là một ví dụ điển hình trong sự chuyển đổi này. Dựa trên vụ án giết người kép có thật rùng rợn, bộ phim mổ xẻ những định kiến và trách nhiệm nặng nề của bồi thẩm đoàn, đưa xã hội Hồng Kông và sự giật gân của truyền thông ra xét xử.

Minh họa rõ nét hơn cả là A Guilty Conscience của Ngô Vỹ Luân (2023), một trong những bộ phim địa phương có doanh thu cao nhất trong lịch sử Hồng Kông. Thông qua những đoạn độc thoại sắc bén trong phòng xử án, bộ phim lên án bất bình đẳng giai cấp và sự kiêu ngạo của các thể chế, đóng vai trò phương tiện giải tỏa cảm xúc tập thể trong xã hội, được gói gọn trong quy trình tố tụng.

Tuy nhiên, không phải tất cả các cảnh trong phòng xử án đều mang tính bình luận sắc bén như vậy. The Prosecutor (2024) của Chân Tử Đan đã tận dụng xu hướng này nhưng lại tránh phê phán bất kỳ thể chế thực sự nào. Vì muốn an toàn về mặt chính trị, bộ phim nhanh chóng từ bỏ mặt pháp lý và biến trở lại thành một phim hành động giật gân thông thường, nơi công lý được thực thi bằng nắm đấm.

Chân Tử Đan trong phim The Prosecutor (2024)

4. Tạo vỏ bọc kỳ ảo

Để khám phá trọn vẹn những tổn thương tâm lý của một Hồng Kông đang thay đổi, các nhà làm phim có tầm nhìn đang che giấu những tìm tòi đạo đức của họ dưới lớp vỏ bọc của bệnh tâm thần, ảo tưởng và thực tại song song.

Chúng ta đang chứng kiến sự trỗi dậy của một dòng phim chính kịch cảnh sát mới, trong đó các đạo diễn áp dụng cách tiếp cận cường điệu, gần như kỳ ảo đối với những suy ngẫm đạo đức phức tạp về thiện ác. Bằng cách gói gọn phê bình trong những chuyến phiêu lưu ly kỳ thuộc thể loại vô hại, họ đã thành công vượt qua kiểm duyệt.

Bộ phim hỗn loạn Detective vs Sleuths (2022) của Vi Gia Huy, giúp ông thắng giải đạo diễn và kịch bản xuất sắc nhất tại Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông (HKFA), là một ví dụ điển hình. Bộ phim chứa đựng ẩn dụ đen tối xã hội tan vỡ dưới cuộc truy đuổi điên cuồng do một cựu thám tử bị ảo giác dẫn dắt, chứng minh rằng xã hội trở nên kém nhạy cảm đi nhiều khi một người điên vạch trần một cảnh sát xấu xa.

Lưu Thanh Vân (trái) và Lâm Phong trong phim Detective vs Sleuths (2022)

Một bậc thầy khác của nghệ thuật ngụy trang phi lý này là Trịnh Bảo Thụy. Bộ phim trinh thám hài đen tối Mad Fate (2023) của ông sử dụng thuyết định mệnh siêu nhiên làm màn khói che mắt, trong khi Limbo năm 2021 che giấu câu chuyện tội phạm u ám về mặt đạo đức bằng cách đặt nó trong bối cảnh phản địa ngục đặc trưng bởi những con hẻm ngập nước mưa và rác thải.

Tương tự, Death Notice (2023) của Khâu Lễ Đào đan xen các vấn đề xã hội nhạy cảm — công lý tự phát và bất động sản nhuốm màu xã hội đen thống trị — vào một câu chuyện giả tưởng giật gân với nhịp độ nhanh.

Tiến thêm một bước nữa, Sons of the Neon Night (2025) của Mạch Tuấn Long tách tầm nhìn về sự sụp đổ của xã hội ra khỏi thế giới thực. Đặt câu chuyện theo chủ nghĩa hư vô của anh trong một phiên bản Hồng Kông được cách điệu hóa, phủ đầy tuyết, đã giải phóng bộ phim thoát khỏi những ràng buộc của chủ nghĩa hiện thực.

Lâm Gia Đống trong phim Limbo (2021)

Trong những bộ phim này, sự điên loạn, những trận bão tuyết trái mùa và nhịp độ dồn dập không chỉ đơn thuần là những điểm nhấn về phong cách. Chúng là ngôn ngữ mới của thể loại phim ly kỳ tội phạm Hồng Kông, đảm bảo thể loại này vẫn là trái tim sống động, đầy sức sống của điện ảnh địa phương.