Hồ Ca trong vai Phùng Tĩnh Ba, gián điệp Quốc dân đảng trong vỏ bọc thầy giáo tiểu học

Đầu tháng 6, tại buổi ra mắt I Know Who You Are, phim mới nhất của ông, được tổ chức tại Nhà hát Triển lãm Bắc Kinh, Phùng Tiểu Cương giữ thái độ khiêm nhường. Đeo kính đọc sách, ông đứng lặng lẽ một bên, nhường ánh đèn sân khấu cho hai diễn viên chính của phim, Hồ Ca và Lôi Giai Âm.

Vẻ trầm lặng này dường như trái ngược với hình ảnh nhà làm phim bộc trực mà khán giả đã thấy nhiều thập kỷ nay. Tuy nhiên, ẩn sau vẻ ngoài điềm tĩnh đó là một câu chuyện về sự kiên trì hơn ba thập kỷ.

Có lẽ I Know Who You Are nhen nhóm từ năm 1993, khi Phùng Tiểu Cương và cộng sự lâu năm của ông, nhà văn Wang Shuo, cùng nhau mua quyền chuyển thể cuốn tiểu thuyết ngắn Vô hối truy tung (No Regrets) năm 1992 của Trương Sách. Câu chuyện gián điệp kể về một sĩ quan cảnh sát dành bốn thập kỷ truy đuổi một điệp viên Quốc dân đảng bắt đầu ẩn thân để hoạt động vào đêm trước ngày thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Lôi Giai Âm trong vai cảnh sát trưởng Tiêu Đại Lực

Tiểu thuyết này lần đầu được chuyển thể thành phim truyền hình 20 tập cùng tên, trở thành hiện tượng khi phát sóng năm 1995. Do nhà báo kiêm biên kịch Sử Kiến Toàn viết kịch bản, cũng là biên kịch cho I Know Who You Are, phim bộ truyền hình No Regrets đã trở thành một tác phẩm kinh điển, đạt điểm số 9,4/10 trên trang tổng hợp đánh giá lớn Douban.

Đây không phải là một phim rượt đuổi ly kỳ điển hình. Không có cảnh rượt đuổi bằng xe hơi, không có đấu súng, không có điệp viên mặc áo khoác dài trao đổi tin nhắn mã hóa dưới mưa. Thay vào đó, bộ phim mang đến câu chuyện hiếm thấy hơn: khắc họa đa chiều cảm xúc của hai người đàn ông bị ràng buộc trong nghi ngờ và hoàn cảnh, cuộc sống của họ diễn ra trên bối cảnh xã hội Trung Quốc chuyển đổi sâu rộng từ năm 1949 đến cuối những năm 1980.

Về bản chất, bộ phim là sự suy ngẫm về số phận — lịch sử, hoàn cảnh ngẫu nhiên và sức nặng âm thầm của những lựa chọn cá nhân có thể định hình, và đôi khi phá vỡ, một cuộc sống bình thường như thế nào. Chiều sâu triết học đó, và việc khám phá những phi lý của số phận, mãi được Phùng Tiểu Cương chiêm nghiệm trong suốt nhiều thập kỷ sau khi lần đầu ông tiếp xúc câu chuyện này.

Bộ phim khắc họa đa chiều cảm xúc của hai người đàn ông bị ràng buộc trong nghi ngờ và hoàn cảnh, cuộc sống của họ diễn ra trên bối cảnh xã hội Trung Quốc chuyển đổi sâu rộng từ năm 1949 đến cuối những năm 1980

Với sự nghiệp trải dài qua các tác phẩm được đánh giá cao từ The Dream Factory (1997) đến Youth (2017), cuối cùng Phùng Tiểu Cương đã hiện thực hóa giấc mơ ấp ủ bấy lâu khi I Know Who You Are ra mắt vào ngày 19 tháng 6. The Hollywood Reporter đã đưa tin, phim cũng sẽ được phát hành tại Hoa Kỳ, Canada, Úc và New Zealand vào đầu tháng 7.

“Đây là bộ phim tôi hằng mong muốn thực hiện. Tôi hy vọng ghi lại cuộc sống mà chúng ta đã trải qua trên màn ảnh. Đây là một cam kết, một trách nhiệm… Đạo diễn thế hệ chúng tôi nhận lãnh sứ mạng làm sống lại những thời đại và sự kiện mà khán giả trẻ không từng đích thân trải nghiệm, để thông qua điện ảnh họ có thể thực sự hiểu được quá khứ,” đạo diễn gốc Bắc Kinh Phùng Tiểu Cương nói.

Theo lời đạo diễn Phùng, bộ phim thấm đẫm cuộc sống thường nhật trong những con hẻm hutong của Bắc Kinh. Lấy bối cảnh đêm trước lễ thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, câu chuyện kể về Phùng Tĩnh Ba — một đại tá Quốc dân đảng kiêm điệp viên bí mật do Hồ Ca thủ vai — được cấp trên, do Vu Hòa Vỹ thủ vai, giao nhiệm vụ gián điệp, cùng với bốn thỏi vàng và một máy phát vô tuyến.

Đây không phải là một phim rượt đuổi ly kỳ điển hình mà thấm đẫm cuộc sống thường nhật trong những con hẻm hutong của Bắc Kinh

Tuy nhiên, trong một lần nói chuyện phiếm ở tiệm cắt tóc, Phùng Tĩnh Ba vô tình tiết lộ kiến thức về nghi thức chào trong quân đội, khiến cảnh sát trưởng địa phương Tiêu Đại Lực (Lôi Giai Âm) đem lòng nghi ngờ. Để tiện cho công việc điều tra, Tiêu Đại Lực chuyển đến sống cùng khu với Phùng Tĩnh Ba, trở thành hàng xóm của anh. Để che giấu thân phận, Phùng Tĩnh Ba, thầy giáo địa lý tại trường tiểu học, không tiếc công sức — kể cả hy sinh tình yêu để cưới một người phụ nữ tầng lớp “công nhân”, và đóng góp vào sự phát triển kinh tế, cuối cùng vươn lên trở thành hiệu trưởng trường. Trong khi đó, Tiêu Đại Lực lại chịu đựng hàng loạt biến cố đau thương — mất vợ, mất con trai út và bị tàn phế một chân.

Nhưng lòng trung thành kiên định của Tiêu Đại Lực đối với đất nước, sự kiên trì theo đuổi cuộc điều tra gián điệp, và những bất hạnh cá nhân của anh đều đè nặng lên lương tâm của Phùng Tĩnh Ba. Vào những năm 1980, cấp trên cũ của Phùng Tĩnh Ba — hiện là một doanh nhân Hồng Kông — trở về Bắc Kinh dự đám cưới con trai. Đến lúc đó Phùng Tĩnh Ba mới nhận ra công việc nằm vùng cần mẫn suốt 35 năm của mình là vô nghĩa, vì ông đã bị cơ quan tình báo Đài Loan lãng quên từ lâu.

Với lời thoại sâu sắc và hình ảnh sống động, hoài niệm về Bắc Kinh những thập kỷ trước, bộ phim nhận được sự hoan nghênh rộng rãi

Trái lại Phùng Tiểu Ba ngày càng ngưỡng mộ Đảng Cộng sản Trung Quốc, và tự nguyện đầu hàng, cuối cùng cũng có cơ hội được uống rượu cùng Tiêu Đại Lực — người mà ông đã kính trọng và cạnh tranh suốt nửa đời người.

Diễn viên Hồ Ca, người gốc Thượng Hải, cho biết những cuộc trò chuyện với người bố sinh năm 1949 của anh đã đem lại cảm hứng. “Cha tôi đã sống qua những thời kỳ mà Phùng Tĩnh Ba trải qua. Qua ông, tôi nghiệm ra rằng, trong dòng chảy lịch sử thì nhiều cơn gió cuốn xoay xoay số phận đời người,”* Hồ Ca nói.

“Là một trí thức trưởng thành trong thời đại cũ, Phùng Tĩnh Ba mang trong lòng một lý tưởng cao đẹp. Ông chấp nhận nhiệm vụ bí mật xuất phát từ khát vọng chân thành rằng đất nước và người dân của mình sẽ tốt đẹp hơn — có điều đã chọn sai phe,” Hồ Ca nói thêm.

Xuyết Ni và Trương Dao trong vai hai người vợ của hai nhân vật chính

Đóng vai vị cảnh sát trưởng tận tâm, Lôi Giai Âm nhớ mình đã đọc kịch bản lúc 6 giờ sáng ngày hôm sau, sau khi nhận được từ Phùng Tiểu Cương tối hôm trước. “Câu chuyện được viết rất xuất sắc. Điều thực sự khiến tôi xúc động là chứng kiến số phận con người thay đổi và đan xen nhau trong bối cảnh của một thời đại đang biến đổi,” anh nói.

Thú vị là, Lôi Giai Âm tiết lộ rằng anh, Hồ Ca và hai nữ diễn viên đóng vai vợ của họ đã lập nhóm WeChat, sử dụng tên nhân vật của mình để trò chuyện mỗi ngày. Họ thảo luận từng chi tiết nhỏ nhặt trong cuộc sống hàng ngày — chẳng hạn liệu họ có thể nuôi gà trong sân hay không — để vun đắp mối liên kết kỳ lạ giữa các nhân vật, vừa là kẻ thù vừa là bạn bè, và để những cảm xúc tinh tế đó phát triển một cách tự nhiên ngoài màn ảnh.

“Đạo diễn thế hệ chúng tôi nhận lãnh sứ mạng làm sống lại những thời đại và sự kiện mà khán giả trẻ không từng đích thân trải nghiệm, để thông qua điện ảnh họ có thể thực sự hiểu được quá khứ,” đạo diễn gốc Bắc Kinh Phùng Tiểu Cương (ảnh) nói

Với lời thoại sâu sắc và hình ảnh sống động, hoài niệm về Bắc Kinh những thập kỷ trước, bộ phim nhận được sự hoan nghênh rộng rãi, đạt 7,5 điểm trên Douban và thu về 100 triệu nhân dân tệ (14,72 triệu đôla Mỹ) tại phòng vé tính đến ngày 29 tháng 6.



* Nguyên văn Hồ Ca nói trong bài báo: “…I came to feel that individuals, within the sweep of history, are often carried forward by forces beyond their control.” Người dịch xin mượn ý ca từ Bài không tên số 2 của nhạc sĩ Vũ Thành An để diễn đạt cái tứ “ngoài tầm kiểm soát”.