• Zoe Kazan chuyển thể hoàn chỉnh Phía đông vườn Địa Đàng thành phim bộ Netflix

Zoe Kazan và Florence Pugh đã đào sâu các tầng ý nghĩa ẩn giấu trong tác phẩm của Steinbeck để phác họa chân dung một người phụ nữ đầy tổn thương, một con người bằng xương bằng thịt luôn đặt sự sinh tồn của bản thân lên trên hết

Trong phim bộ East of Eden / Phía đông vườn Địa Đàng, Zoe Kazan đã làm rõ ý đồ của mình đối với nhân vật Cathy Ames — được Florence Pugh hóa thân một cách xuất sắc — chỉ trong một phân cảnh; điều mà John Steinbeck phải mất gần 600 trang sách mới truyền tải được.

Dựa trên cuốn tiểu thuyết năm 1952 của Steinbeck, Phía đông vườn Địa Đàng trên Netflix dành tập thứ hai, mang tên “Cathy”, để khai thác quá khứ của nhân vật nữ phản diện khét tiếng — trong nguyên tác được miêu tả là con quỷ hoàn toàn không có tính người. Trong một đoạn hồi tưởng, ta thấy cô bé Cathy với vẻ ngoài thiên thần đang ngồi đọc cuốn Alice ở xứ sở thần tiên giữa cánh đồng. Một cậu bé lớn hơn, không rõ mặt, cho cô bé kẹo rồi biến mất vào khu rừng gần đó; vì tò mò, Cathy chập chững bước theo. Dù đạo diễn Garth Davis không để cô bé rơi vào “hang thỏ” như trong truyện, nhưng hình ảnh một đứa trẻ nhỏ bé khuất dần vào bụi rậm mang sắc thái đầy ám ảnh và đen tối.

Ella Gillan trong vai Cathy lúc bé. Đạo diễn Garth Davis không để cô bé rơi vào “hang thỏ” như trong truyện, nhưng hình ảnh một đứa trẻ nhỏ bé khuất dần vào bụi rậm mang sắc thái đầy ám ảnh và đen tối

Sự kiện này để lại vết sẹo trong tâm hồn Cathy, đeo bám cô suốt cả bộ phim, khắc họa trọn vẹn cuộc đời phi thường nhưng đầy bi kịch của nhân vật. Mỗi khi nhớ lại chuyện cũ, gương mặt Florence Pugh thoáng hiện vẻ ghê tởm đầy cam chịu, trước khi trở lại lạnh lùng, tự chủ vốn là biểu cảm đặc trưng của Cathy. Vết thương từ ký ức tuổi thơ ấy càng trở nên đen tối, xấu xí và phẫn nộ hơn mỗi khi một người đàn ông — dù là cha, ma cô dắt gái hay chồng cô — tìm cách cưỡng ép cô. Nỗi đau đó vừa khiến cô cảm thấy xấu hổ, vừa khơi dậy trong cô cơn thịnh nộ.

Khác với ông nội Elia Kazan — đạo diễn phiên bản điện ảnh East of Eden (1955) — Zoe Kazan lại đặc biệt quan tâm đến những động cơ thúc đẩy Cathy, khiến nhân vật này không dừng lại ở hình mẫu một chiều. Thay vào đó, cô đào sâu các tầng ý nghĩa ẩn giấu trong tác phẩm của Steinbeck để phác họa chân dung một người phụ nữ đầy tổn thương, một con người bằng xương bằng thịt luôn đặt sự sinh tồn của bản thân lên trên hết.

Florence Pugh, cũng là điều hành sản xuất bộ phim, đã góp phần xây dựng nhân vật Cathy trở nên sống động thông qua màn trình diễn xuất sắc: bùng nổ trong những khoảnh khắc kịch tính và tinh tế đến đau lòng trong những phân đoạn tĩnh lặng hơn. Lý giải sự tàn nhẫn của Cathy bắt nguồn từ một trải nghiệm rất đỗi con người — đó là chấn thương tâm lý — là một nước đi mạo hiểm, nhưng cả biên kịch lẫn nữ diễn viên đều thực hiện hết sức cẩn trọng.

Florence Pugh đã góp phần xây dựng nhân vật Cathy trở nên sống động thông qua màn trình diễn xuất sắc: bùng nổ trong những khoảnh khắc kịch tính và tinh tế đến đau lòng trong những phân đoạn tĩnh lặng hơn

Nếu nhân vật Cathy Ames trong nguyên tác của Steinbeck mang dáng dấp phi thường, vượt xa thực tại, thì Cathy dưới góc nhìn của Kazan và Pugh lại trở nên gần gũi và mang tính thời đại đến mức đáng buồn. Người ta có thể thấy sợi dây liên kết rõ rệt giữa cách họ khắc họa Cathy với một nhân vật hiện đại là Catherine — nạn nhân của nạn buôn người, sau đó trở thành sát nhân hàng loạt trong Furious, phim bộ tội phạm đình đám trên nền tảng Hulu. Cả hai đều mang trong lòng nỗi phẫn uất hiển hiện, những cơ chế đối phó méo mó, và ý thức về bản thân gắn chặt với những tổn thương do những gã đàn ông ích kỷ gây ra.

Tuy nhiên, Cathy và Catherine (do Lola Pettigrew thủ vai đầy lôi cuốn) lại phản ứng khác nhau trước sự hủy hoại mà chính họ gây ra. Khát khao trả thù của Catherine suy yếu dần sau mỗi lần ra tay; ngược lại, Cathy — khởi đầu hành trình xuống địa ngục bằng cách phóng hỏa đốt ngôi nhà khi cha mẹ vẫn còn ở bên trong — lại cảm thấy bản thân càng trở nên quyền lực hơn.

Dù Kazan dành nhiều sự thấu cảm cho Cathy, cô không hề né tránh việc khắc họa những hậu quả tàn khốc từ các quyết định của nhân vật này. Trong East of Eden, Cathy không phải là nhân vật duy nhất có tuổi thơ bất hạnh, nhưng cô lại là người duy nhất sát hại cha mẹ mình, bắn chồng, bỏ mặc các con đến chết, và chiếm đoạt một nhà chứa bằng cách đầu độc dần dần bà chủ — nhân vật được Martha Plimpton thể hiện vô cùng xuất sắc.

Trong số những nạn nhân của Cathy có bà chủ nhà chứa (Martha Plimpton thủ vai) đối xử với cô như con gái ruột

Mọi nỗ lực đối chất với Cathy dường như chỉ khiến cô ta trở nên hung hãn hơn. Thậm chí, đặt sự độc ác của cô vào bối cảnh những chấn thương tình dục — một trong những tội ác lâu đời và phổ biến nhất trên thế giới — lại càng khiến nhân vật này trở nên đáng sợ hơn bao giờ hết.

Cách Kazan khắc họa nhân vật phản diện của Steinbeck đã gây ra nhiều tranh cãi. Tác phẩm gốc chứa đầy những ẩn dụ từ Kinh Thánh — cốt truyện phần nào dựa trên câu chuyện Cain và Abel — trong đó Cathy thường được hiểu theo nghĩa truyền thống là phiên bản tà ác của Eva (người phụ nữ đầu tiên cám dỗ nhân loại), hoặc thậm chí là Lilith — người vợ đầu tráo trở của Adam trong văn hóa dân gian Do Thái. Đối với những độc giả xem Phía đông vườn Địa Đàng thuần túy là một tác phẩm ngụ ngôn, việc biến Cathy thành con người bằng xương bằng thịt — nhất là khi tiểu thuyết gợi ý rằng cô vốn đã là “quái vật” ngay từ khi mới chào đời — bị coi gần như là một sự xúc phạm.

Ngay từ đầu, nhân vật Cathy trong nguyên tác của Steinbeck đã trở nên khó nắm bắt và gây sốc hơn nhiều so với phiên bản của Kazan. Trong khi phim tập trung vào hình ảnh đầy ám ảnh khi khu rừng “nuốt chửng” cô bé, tiểu thuyết lại giới thiệu Cathy qua một khung cảnh khác, trần trụi và dữ dội hơn: mẹ Cathy tìm thấy con gái mình trong nhà kho, bán khỏa thân và bị trói cùng với hai cậu bé lớn tuổi hơn. Cathy, dường như đang trong trạng thái bàng hoàng, không giải thích lời nào; trong khi đó, hai thằng bé khẳng định chính cô đã dụ dỗ chúng rồi tự trói mình lại.

Cách lý giải của Kazan trong bản chuyển thể này cho thấy lời giải thích đơn giản nhất lại chính là sự thật: Cathy là nạn nhân của một tội ác đã để lại vết sẹo vĩnh viễn trong cuộc đời cô

Nhiều người không tin hai thằng con trai — nhưng những người khác, gồm cả cha ruột của Cathy, lại tỏ ra nghi ngờ cô hơn là nghi ngờ chúng. Do thiếu bằng chứng xác thực để kết tội, người kể chuyện trong tiểu thuyết — không phải đấng toàn năng thấu suốt mọi sự, mà chỉ là một người cháu thuộc thế hệ sau, vốn thường xuyên hoài nghi chính mình — chỉ có thể chỉ ra cảm giác bất an, khó chịu mơ hồ mà Cathy khơi gợi ở những người xung quanh.

Người kể chuyện cho biết, hễ cậu bé nào bắt gặp Cathy ở một mình thì đều bị thu hút mãnh liệt bởi “một sức mạnh mà cậu ta không thể hiểu nổi cũng chẳng thể cưỡng lại.” Khi một thầy giáo vì quá ám ảnh Cathy mà chọn cách tự kết liễu đời mình, tiểu thuyết ngầm ám chỉ rằng chính cô đã đẩy ông đến bước đường cùng. Đến khi Cathy thực sự bộc phát bản chất thật — dẫn đến những hậu quả tàn khốc — người kể chuyện coi đó là bằng chứng cho thấy cô vốn dĩ là kẻ hết thuốc chữa.

Cách lý giải của Kazan trong bản chuyển thể này cho thấy giải thích đơn giản nhất lại chính là sự thật: Cathy là nạn nhân của một tội ác đã để lại vết sẹo vĩnh viễn trong cuộc đời cô.

Vết thương từ ký ức tuổi thơ ấy càng trở nên đen tối, xấu xí và phẫn nộ hơn mỗi khi một người đàn ông — dù là cha, ma cô dắt gái hay chồng cô (Adam do Christopher Abbott thủ vai, ảnh trên) — tìm cách cưỡng ép cô. Nỗi đau đó vừa khiến cô cảm thấy xấu hổ, vừa khơi dậy trong cô cơn thịnh nộ

Nhiều thập kỷ sau, Adam (Christopher Abbott) — người chồng từng bị Cathy bỏ rơi từ lâu — tìm thấy cô ở nhà chứa mà cô đang làm chủ. Anh bàng hoàng nhận ra người phụ nữ mình từng lầm tưởng là thiên thần kỳ thực lại mang trong lòng nỗi cay đắng sâu sắc; cô không thể — hoặc không muốn — nhìn thấy bất cứ điều tốt đẹp nào ở người khác. Khi bị vạch trần, Cathy khoe khoang việc cô đã thao túng những người như thầy giáo cũ của mình, khiến họ phải làm theo mọi ý muốn của cô, rồi thản nhiên nói: “Ông ta muốn chỉ lên giường với tôi, một cô bé, mà thôi.”

Trong tiểu thuyết, khi biết tin người thầy giáo đó tự sát, Adam đã thốt lên: “Chắc hẳn ông ấy phải cảm thấy vô cùng hối hận chuyện gì đó.” Thế nhưng trong phim bộ này, Adam không vội vàng bảo vệ danh dự cho người thầy; thay vào đó, anh để cho sự thật trần trụi ấy dần thấm sâu vào tâm trí. Sau bao năm hoang mang trước những hành vi tồi tệ của Cathy, cuối cùng anh cũng nhìn ra cội rễ mục ruỗng đã thúc đẩy cô ta làm ác.

Khi chuyển thể các phân đoạn này từ trang sách lên màn ảnh, Kazan không hề tự ý thêm thắt chi tiết Cathy không thể thoát khỏi nỗi đau trong quá khứ. Cô chỉ đơn giản đưa yếu tố đó từ bên lề trở thành tâm điểm — một sự thật mà người xem không thể nào phớt lờ.

Zoe Kazan và Florence Pugh trên trường quay

Giống như Adam, khán giả có thể tự quyết định liệu Cathy có xứng đáng được cảm thông hay không — nhưng điều đó thực ra chẳng mấy quan trọng. Thành công lớn nhất trong tác phẩm Phía đông vườn Địa Đàng của Kazan chính là việc khán giả không cần phải đồng cảm với Cathy Ames mới có thể thấu hiểu được con người cô.