Artificial được giới thiệu là câu chuyện của Ilya trước khi Sam nắm quyền kiểm soát câu chuyện

Vào sáu giờ sáng một ngày thứ tư của tháng 6 tại Century City, một nhóm các giám đốc điều hành của Neon đã tập trung tại trụ sở CAA cho một buổi chiếu phim bí mật. Họ không biết mình sắp xem gì. Đã được thông báo rõ là sự bất ngờ này sẽ rất đáng giá. Đèn tắt, và trước mắt họ là Artificial, bộ phim mới đầy khiêu khích của Luca Guadagnino về sự ra đời của OpenAI và hai người sáng lập, Sam Altman và Ilya Sutskever. Mặc dù đã phát triển dự án, Amazon MGM Studios vừa quyết định sẽ không phát hành bộ phim. Một trong những tựa phim gây tranh cãi và được bàn tán nhiều nhất năm nay đột nhiên được rao bán.

Neon lập tức quan tâm. Hãng phim độc lập do Tom Quinn đứng đầu là đơn vị đầu tiên xem thử phim trước khi các đối thủ như Netflix, Searchlight và A24 xem xét. Phản ứng của họ rất khác nhau, nhưng nhìn chung rất tích cực; tất cả cuối cùng đều từ chối, trừ Neon và Mubi. Có nhiều đồn đoán về lý do: Phải chăng bộ phim không hay? Quá tốn kém với kinh phí 40 triệu USD? Hay một số công ty không muốn đầu tư vào bộ phim gây tranh cãi này do họ ngày càng liên hệ mật thiết với các tập đoàn công nghệ lớn? (Về phần mình, Amazon đã tuyên bố kế hoạch đầu tư 50 tỉ USD vào OpenAI vài tháng trước khi quyết định bán Artificial).

Monica Barbaro, Andrew Garfield, Cooper Hoffman, và Yura Borisov trong Artificial

Những câu hỏi này cứ lơ lửng suốt mùa hè. Ít nhất thì câu hỏi đầu tiên cũng sẽ được giải đáp khi Artificial ra mắt vào tối 5 tháng 10 tại Liên hoan phim New York. Cuối cùng Neon đã mua quyền bộ phim bằng một thỏa thuận độc đáo, trong đó họ không trả tiền trước nhưng cam kết chi 15 triệu USD cho việc quảng bá, sẽ phát hành phim tại các rạp vào ngày Giáng sinh. Những tin đồn khác vẫn còn dai dẳng — dù các nhà làm phim cũng có tiếng nói riêng về những tin đồn đó.

“Khái niệm xung đột lợi ích là một vấn đề rất quan trọng, có thể nói là nổi cộm ở đây,” Guadagnino nói với The Hollywood Reporter về trải nghiệm của ông khi chiếu thử Artificial cho các hãng phim khác nhau. “Một khi bạn hiểu bản chất kinh doanh của mỗi công ty, bất chấp và vượt lên trên sự yêu thích của họ dành cho bộ phim, bạn sẽ nhận ra rằng một số quyết định không thể tách rời với thế giới bên ngoài… Khi bối cảnh của các hãng phim đang thay đổi và họ phải đối phó với lợi ích từ các ông trùm Thung lũng Silicon, ý niệm về nghệ thuật, ý niệm về sự thể hiện, trở nên rất khó nắm bắt. Ví dụ nổi tiếng là Orson Welles: một bộ phim như Citizen Kane có lẽ không thể được thực hiện trong bối cảnh hiện nay.”

Các nhà làm phim đã thuê luật sư bên ngoài để đảm bảo Artificial tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp lý, đồng thời không hề nương tay trong việc khắc họa

Andrew Garfield, diễn xuất biến hóa đầy ám ảnh trong phim với vai Altman, không biết bất kỳ cuộc thảo luận nội bộ cụ thể nào giữa các công ty đã từ chối Artificial — nhưng anh đồng tình với quan điểm lớn hơn của Guadagnino: “Cuộc đấu tranh để đảm bảo rằng chúng tôi được phép tự do sáng tạo vẫn tiếp tục. Chúng ta đang chứng kiến quyền lực tập trung có thể gây tác động hết sức đáng sợ đến cách nghệ thuật được phép tồn tại.”

Trong vài tuần qua, các lãnh đạo của OpenAI và những công ty khác trong lĩnh vực này đã gióng lên hồi chuông cảnh báo trí tuệ nhân tạo tạo sinh tăng tốc vũ bão, và sự cần thiết phải hãm công việc của chính họ chậm lại để đảm bảo an toàn. Tính thời sự của bộ phim Artificial về vấn đề này thật ấn tượng, thậm chí đáng lo ngại. Bộ phim theo dõi nhiều thập kỷ cuộc đời của Ilya (Yura Borisov của Anora) và Sam (Garfield), hai người đàn ông đến từ hai thế giới hoàn toàn khác nhau, kết bạn và lên kế hoạch thay đổi thế giới tốt đẹp hơn trong hào quang lạc quan công nghệ thời Obama, rồi mâu thuẫn khi năng lực khủng và dần trở nên nguy hiểm của công nghệ của họ được bộc lộ trong những năm dưới quyền Trump và Biden. Một số cảnh và cuộc hội thoại trong phim, lấy bối cảnh nhiều năm trước, lại trùng khớp một cách kỳ lạ với những tin tức nổi bật của chỉ một tháng trước.

Andrew Garfield trong vai Sam Altman và Yura Borisov trong vai Ilya Sutskever

Artificial do cây bút hài kiêm cựu thành viên của Saturday Night Live Simon Rich viết kịch bản, và được phát triển tại Amazon trước khi Guadagnino được thuê làm đạo diễn. Vị đạo diễn đa tài với các tác phẩm trải dài từ phim tình cảm đoạt giải Oscar Call Me by Your Name đến bản làm lại phim kinh dị Suspiria, đã thường xuyên làm việc với công ty này, cả trong những thành công vang dội (Challengers) và những thất bại (After the Hunt). “Họ như gia đình của tôi vậy,” Guadagnino nói về Amazon. Ông khẳng định điều này vẫn không thay đổi.

Các nguồn tin cho biết kịch bản của Rich mang tính hài hước đại chúng hơn so với bộ phim cuối cùng đậm chất hài đen tối của Guadagnino. (Mặc dù vẫn có Elon Musk do Ike Barinholtz thủ vai, thường bị giảm xuống chỉ còn để chọc ngoáy sự giàu có thái quá.) Artificial được giới thiệu là câu chuyện của Ilya trước khi Sam nắm quyền kiểm soát câu chuyện; theo đó, tông điệu phim trở nên gần như đen tối, với Ilya và giám đốc công nghệ tương lai của OpenAI, Mira Murati (Monica Barbaro), đứng nhìn theo trong kinh hoàng vì bất lực.

Guadagnino và nhà quay phim Malik Hassan Sayeed mang đến cho Artificial cảm giác chân thực của phim nhựa, quay bằng phim 35mm cùng sự sống động tinh nghịch, trái ngược với không gian văn phòng công nghệ lớn sáng bóng, được tái tạo tỉ mỉ, nơi chứa đựng phần lớn kịch tính. Đạo diễn tiếp cận chất liệu như câu chuyện mang hơi hướng “Bàn tay của Medusa”, với Ilya là điểm khởi đầu. “Khởi đầu bạn là người bình thường, rồi bạn bị thứ gì đó chạm vào làm bạn tha hóa bạn từ trong ra ngoài — rồi sự tha hóa lan rộng và tạo ra khung cảnh hủy diệt cùng khắp,” ông nói.

Luca Guadagnino ở hậu trường Artificial

“Ilya dường như sở hữu một sự thuần khiết mà nhất định Yura đã tiếp cận được hết sức đẹp đẽ, sâu sắc, một kiểu ngỡ ngàng gần như trẻ thơ,” Garfield nói thêm. “Còn với Sam, tôi đã nghĩ, ‘Cần những gì để không chỉ điều hành một trong những công ty này, mà còn đưa ra những quyết định sẽ làm tổn thương người khác, bất kể phương diện nào, miễn là giành chiến thắng và là người nắm giữ Chén Thánh trong tay? Cần những gì để buổi tối đi nằm có thể ngủ ngon?’”

Guadagnino đã nhận thấy nam diễn viên của mình, từng đảm nhận vai chính trong After the Hunt, thể hiện điều đó ngay từ đầu: “Chúng tôi đã thử nghiệm với các bộ phận giả — mũi giả, má giả — và chúng tôi quay phim và thấy hoàn toàn nực cười,” ông nói. “Rồi anh ấy bắt chước cử động của Altman, cái cổ của Altman, dáng đi của Altman, và chúng tôi đã quay lại — và giống đến sững sờ, sử dụng trang điểm đơn giản nhưng có chiến lược về tạo bóng và bắt sáng. Khoảnh khắc đó tôi cảm thấy, ‘Ồ, chúng ta đang đi đúng hướng với anh ấy rồi.’”

Các nhà làm phim đã thuê luật sư bên ngoài để đảm bảo Artificial tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp lý, đồng thời không hề nương tay trong việc khắc họa. (Sau khi phim quay xong, những khoảnh khắc quan trọng được kịch tính hóa trong phim đã được Ronan Farrow ủng hộ bằng bài viết dài dòng chỉ trích gay gắt Altman trên tờ The New Yorker.) “Mọi thứ chúng tôi nói trong phim đều được kiểm duyệt kỹ lưỡng và có thể được chứng minh, thậm chí chứng minh lại nhiều lần,” nhà sản xuất được đề cử Oscar Jennifer Fox (Michael Clayton) nói. “Nếu không, Amazon sẽ không cho phép chúng tôi làm phim.”

“Hy vọng là chúng tôi đã đẩy giới hạn đến mức tối đa mà không có nguy cơ bị kiện ra tòa,” Garfield nói. Ảnh: Garfield tại Liên hoan phim New York

Các quy định đã thay đổi trong quá trình quay phim. Garfield sẽ kiềm chế trong một số cảnh sau khi bộ phận pháp lý đánh dấu là “cường điệu”; những cảnh khác được thêm vào và mở rộng dựa trên thông tin công khai mới. Họ cũng có các nguồn thông tin chính tại trường quay để đảm bảo màu sắc và độ chính xác. (Jennifer Fox lịch sự từ chối nêu tên.)

“Hy vọng là chúng tôi đã đẩy giới hạn đến mức tối đa mà không có nguy cơ bị kiện ra tòa,” Garfield nói. “Và hy vọng là chúng tôi nói lên được nỗi lo chung sâu sắc mà tất cả chúng ta đang cảm thấy về tương lai. Chúng ta ám ảnh không muốn làm người đến thế là cùng, giờ thì hãy quay lại tôn trọng cơ thể, tôn vinh việc hạ cánh thay vì leo cao không ngừng. Tôi cảm nhận được điều đó trong chính mình. Tôi cảm nhận được điều đó trong tâm hồn mình. Tôi muốn được ở trong bùn lầy.”

Garfield cũng xem Artificial như hồi kết cho một chương khác, từ vai diễn người đồng sáng lập Facebook, Eduardo Saverin trong The Social Network — trong phim đó, anh thể hiện nhiều khía cạnh của Ilya hơn là Sam. Ban đầu, mọi chuyện không như vậy. “Tôi đã thử vai Mark [Zuckerberg], và họ bảo vai kia cũng quan trọng như vai của tôi vậy,” Garfield nói. Sau đó, Jesse Eisenberg đã thử vai và chứng tỏ anh là người mà đạo diễn David Fincher không thể từ chối. “Vậy nên điều này đã phần nào thỏa mãn sự tò mò của tôi. Sự tò mò dai dẳng chưa được giải đáp mà tôi muốn đào sâu, thực sự khám phá và tìm hiểu đến cùng.”

Garfield và Hoffman trong Artificial

Guadagnino cho biết trong phim Artificial ông không sử dụng “bất kỳ trí tuệ nhân tạo nào”. Thực tế tất cả phim của ông đều như thế. “Tôi là người theo lối cũ. Tôi thích quay bằng phim nhựa 35mm. Tôi tin vào diễn xuất chân thực,” ông nói. “Jean Renoir từng nói: ‘Bạn phải để ngỏ cánh cửa cho hiện thực trên phim trường.’ Và làm sao có thể làm được điều đó nếu bạn gửi câu lệnh cho máy tính?” Triết lý này, tất nhiên, mở rộng đến tận cốt lõi của bộ phim — thông điệp mà nó muốn truyền tải, và lý do nó có thể khiến một số công ty e ngại: “Vấn đề không chỉ là trí tuệ nhân tạo có thể xóa sổ loài người trên hành tinh Trái đất trong bốn năm — chúng ta đang phá hủy môi trường một cách vô thức, và một số người ngày càng nắm giữ nhiều quyền lực trong tay trong khi những người khác chỉ đang số hóa các câu hỏi cho ChatGPT.”

Sức mạnh của Artificial đến từ sự thẳng thắn — và vì vậy, trong những tháng trước khi Amazon quyết định bán bộ phim, các nhà làm phim mỗi người mỗi suy nghĩ về vị thế của nó. “Tôi có thể nói rằng chứng kiến các thỏa thuận và hoạt động kinh doanh giữa Amazon và OpenAI tiến triển là khoảnh khắc thú vị đối với tôi,” Guadagnino nói.

Khi tin tức về việc bán phim được công bố, Garfield nói thêm, “Tôi thực sự ấn tượng với Amazon vì họ đã làm phim này, vì vậy tôi không quá bất ngờ khi họ nói, ‘Được rồi, có lẽ không nên để chúng tôi phát hành bộ phim này’ — và sau đó tôi càng ấn tượng hơn khi họ không hủy nó.”

Guadagnino và nhà quay phim Malik Hassan Sayeed mang đến cho Artificial cảm giác chân thực của phim nhựa, quay bằng phim 35mm cùng sự sống động tinh nghịch, trái ngược với không gian văn phòng công nghệ lớn sáng bóng, được tái tạo tỉ mỉ, nơi chứa đựng phần lớn kịch tính

Với tư cách là nhà sản xuất, Jennifer Fox lại có cảm nhận khác: “Tất cả chúng tôi đều rất ngạc nhiên. Họ không chỉ viết séc cho chúng tôi làm phim, họ còn hợp tác sáng tạo với chúng tôi và là những đối tác tuyệt vời,” cô nói, một ý kiến được các nguồn tin hiểu biết quá trình sản xuất đồng tình. Fox cho biết thêm hãng phim nêu l1y do với các nhà làm phim cơ bản giống với tuyên bố mà hãng phim công bố hồi tháng 6: “Chúng tôi tin rằng nếu Artificial được phát hành bởi một hãng phim khác thì sẽ tốt hơn.” (Amazon không bình luận thêm về quyết định không phát hành bộ phim này.)

Khi quá trình bán quyền phát hành bắt đầu, tin đồn lan truyền về quá trình sản xuất và chất lượng của Artificial. Ví dụ, một bài báo của Vulture cho rằng bộ phim cần “quay lại nhiều cảnh” sau “hàng loạt sự cố” trong quá trình sản xuất. “Hoàn toàn không đúng sự thật và dễ dàng kiểm chứng,” Fox nói. “Chúng tôi đã mất diễn viên vào tay các dự án khác. Chúng tôi có thời hạn hoàn thành hợp đồng với họ. Không thể quay lại các cảnh.” Các tài liệu sản xuất được The Hollywood Reporter xem xét cho thấy, kết thúc quá trình quay phim 34 ngày vào tháng 9 năm 2025, bộ phim được coi là đúng tiến độ. Một nguồn tin thân cận về quá trình giám sát Artificial của Amazon xác nhận không có quay lại cảnh nào cả và cho biết thêm, “Bộ phim không vượt ngân sách.”

“Cuộc đấu tranh để đảm bảo rằng chúng tôi được phép tự do sáng tạo vẫn tiếp tục. Chúng ta đang chứng kiến quyền lực tập trung có thể gây tác động hết sức đáng sợ đến cách nghệ thuật được phép tồn tại.” Ảnh: Luca Guadagnino tại buổi ra mắt phim ở Liên hoan phim New York 2026

Tuy nhiên, một người trong cuộc khác nhận xét: “[Amazon] đã tốn rất nhiều tiền để làm bộ phim này.”

“Chúng ta đang sống trong thời đại hậu sự thật, vì vậy ý kiến của bất kỳ ai, và giả sử là thông tin giả, cũng trở thành thông tin,” Guadagnino nói. “Cá nhân tôi sẽ không bao giờ suy đoán điều gì mà tôi không biết rõ sự thật. Vì vậy, đối với tôi, những đồn đoán như vậy hơi khó chịu.”

Tất cả những người liên quan rõ ràng đều cảm thấy Artificial đã về đúng nhà, đúng thời điểm — một công ty độc lập, có tầm ảnh hưởng, được thúc đẩy bởi câu chuyện có tính đương thời mãnh liệt.

Đối với Garfield, ngay cả việc chạy đua tìm người mua mới cũng vừa vặn. “Tôi khá hào hứng — cảm giác thật thú vị,” nam diễn viên nói. “Tôi nghĩ, ‘Hay lắm, thật nổi loạn.’” Giờ đây, sau tất cả những ồn ào, khán giả cuối cùng cũng có thể lên tiếng. “Trừ khi là phim Spider-Man, còn không thật sự rất khó biết khán giả sẽ phản ứng như thế nào với một bộ phim,” Garfield nói.

“Nhưng tôi muốn phim đến được với mọi người. Tôi muốn càng nhiều người xem càng tốt. Vũ trụ đang xoay vần đi tới, mọi thứ cứ diễn ra — và chúng ta có trách nhiệm với bản thân là phải xem ai đang điều khiển bánh lái.”