Từ trái qua: Hề Mỹ Quyên, Châu Tấn, và Vương Thánh Địch — ba thế hệ phụ nữ lần đầu đối diện với nỗi cô đơn sau sự ra đi của người cha, người ông được cả gia đình yêu thương trong First Taste of Loneliness của đạo diễn Cố Hựu

Vị đạo diễn của The First Taste of Loneliness (tạm dịch: Nếm trải cô đơn lần đầu) công chiếu thế giới trong khuôn khổ Liên hoan phim quốc tế Busan chia sẻ với Variety rằng phần thứ tư đang trong giai đoạn nghiên cứu và phát triển, với định hướng có thể nghiêng về một thể loại phim cụ thể.

Bộ phim mới xoay quanh ba thế hệ phụ nữ lần đầu đối diện với nỗi cô đơn sau sự ra đi của người cha, người ông được cả gia đình yêu thương. Phim có sự tham gia của các diễn viên Châu Tấn, Hề Mỹ Quyên và Vương Thánh Địch. Losange Films đảm nhận phát hành quốc tế cho dự án hợp tác Trung-Pháp này; phim do Hangzhou Shanshui Films (Trung Quốc) và Tandem Films (Pháp) đồng sản xuất. Tandem Films cũng sẽ chịu trách nhiệm phát hành tác phẩm tại Pháp. Phim do Sơn Tác Long và Đỗ Khả Hân sản xuất, Cố Hựu và Dương Dịch Khôn đồng biên kịch.

Từng quen thuộc với cái tên Cố Hiểu Cương qua tác phẩm Xuân giang thủy noãn / Dwelling in the Fuchun Mountains, Cố Hựu cho biết ngay từ khi thực hiện bộ phim đầu tiên anh đã ấp ủ kế hoạch làm một loạt ba tác phẩm. Anh chia sẻ rằng trong quá trình thực hiện bộ phim thứ hai, anh nhận ra: “Đây là một chủ đề đòi hỏi khám phá không ngừng — thực chất mối quan hệ giữa tranh phong cảnh và điện ảnh là gì. Vô cùng khó khăn, thực sự là cực kỳ khó khám phá.”

Phim sơn thủy đầu tiên Xuân giang thủy noãn / Dwelling in the Fuchun Mountains của Cố Hiểu Cương từng góp mặt tại chương trình Tuần lễ Phê bình của Liên hoan phim Cannes năm 2019, trở thành phim tiếng Trung đầu tiên được chọn làm tác phẩm khép lại chương trình này

Anh cho biết tác phẩm tiếp theo có thể sẽ không thuần túy là phim nghệ thuật (art-house), mà có khả năng kết hợp thêm các yếu tố của phim lãng mạn, phim hành trình (road movie) hoặc phim ly kỳ.

“Nhìn chung, dù đã hoàn thành bộ ba phim, tôi cảm thấy như thể mới chỉ bắt đầu — thực sự là mới chỉ bắt đầu thôi,” Cố Hựu nói. “Cảm giác mình mới chỉ nắm bắt được một mảnh ghép rất nhỏ trong mối quan hệ giữa điện ảnh và tranh phong cảnh.”

Xuân giang thủy noãn từng góp mặt tại chương trình Tuần lễ Phê bình (Critics’ Week) của Liên hoan phim Cannes năm 2019, trở thành phim tiếng Trung đầu tiên được chọn làm tác phẩm khép lại chương trình này. Tác phẩm tiếp nối, Thảo mộc nhân gian / Dwelling by the West Lake, đã tranh giải tại Liên hoan phim quốc tế Tokyo năm 2023 và được chọn làm phim khai mạc Liên hoan phim quốc tế Bắc Kinh vào năm sau đó. Cố Hựu cũng đã vinh dự nhận giải thưởng Akira Kurosawa, trở thành người trẻ tuổi nhất từng được trao giải thưởng này.

Thảo mộc nhân gian / Dwelling by the West Lake đã tranh giải tại Liên hoan phim quốc tế Tokyo năm 2023 và được chọn làm phim khai mạc Liên hoan phim quốc tế Bắc Kinh vào năm sau đó

The First Taste of Loneliness mở đầu bằng sự kiện đau buồn: một thành viên trong gia đình qua đời. Cha vợ của Cố Hựu được chẩn đoán mắc ung thư tuyến tụy không lâu sau khi hai người gặp nhau, và ông qua đời một năm sau khi họ kết hôn.

Cố Hựu chia sẻ: “Chính vì phải đối mặt với sự ra đi của cha mình, vợ tôi buộc phải suy ngẫm một cách nghiêm túc về cái chết và ý nghĩa của cuộc sống; điều này cũng dẫn dắt tôi bước vào quá trình chiêm nghiệm tương tự.”

Tựa phim được lấy từ một ca khúc của Đặng Lệ Quân, bài hát vang lên ở gần cuối phim.

“Khi còn trẻ, nỗi cô đơn có thể gắn với chuyện tình cảm lứa đôi; nhưng rồi, giống như trường hợp cha vợ tôi qua đời, nỗi cô đơn lại trở thành sự chia ly, chuyện sống chết,” anh chia sẻ.

Những cú máy dài như trải một cuộn tranh, chính là kỹ thuật được lấy cảm hứng trực tiếp từ nghệ thuật tranh thủy mặc

Một câu thoại trong phim cho rằng mỗi lần đối diện với nỗi cô đơn chính là bước khởi đầu dẫn đến hạnh phúc. Tác phẩm cũng gợi nhắc Tô Đông Pha, thi sĩ thời nhà Tống, từng ví đời người như chim thiên nga hoang dã đáp xuống lớp tuyết đang tan — đôi chân nó chạm vào cả tuyết lẫn bùn.

“Tuyết tượng trưng cho những khía cạnh tươi đẹp của cuộc sống, còn bùn tượng trưng cho nỗi cô đơn — những phần có vẻ tồi tệ hoặc bất hạnh. Cả hai cùng tạo nên một cuộc đời trọn vẹn,” Cố Hựu nói.

Anh cũng viện dẫn tư tưởng Phật giáo cho rằng phiền não chính là giác ngộ, đồng thời nhắc đến hình ảnh hoa sen: bén rễ trong bùn nhưng lại nở hoa trên mặt nước trong trẻo.

“Nước trong có vẻ tốt đẹp, còn bùn thì xấu xa, nhưng bản chất của chúng chẳng tốt hay xấu; cả hai đều là những yếu tố cần thiết để cuộc đời chúng ta nở hoa đầy ý nghĩa,” anh bày tỏ.

Tổng thể bộ phim chỉ bao gồm hơn 50 cú máy. Nhiều cảnh quay dài lẽ ra có thể được ghép lại bằng kỹ thuật số, nhưng Cố Hựu chọn cách quay trực tiếp tại hiện trường

Một tuyến khác của câu chuyện xoay quanh nhân vật góa phụ Quế Chi — do Hề Mỹ Quyên thủ vai — khi bà bắt đầu một mối quan hệ mới, dẫn đến những mâu thuẫn trong gia đình. Cố Hựu lưu ý rằng cũng như Nhật Bản hay Hàn Quốc, Trung Quốc đang trở thành một xã hội già hóa, vì vậy tình huống này không hề hiếm gặp. Phản ứng của những người con đã trưởng thành rất khác nhau, tùy theo người cha hay người mẹ là người tìm thấy bạn đời mới.

“Nhìn chung, tại Trung Quốc, vấn đề này vẫn gắn liền với những quan niệm truyền thống, đòi hỏi cha mẹ và con cái phải dành thời gian trò chuyện, thấu hiểu lẫn nhau,” anh nói.

Cố Hựu tự hỏi liệu ở Hàn Quốc có vậy không. “Chẳng hạn, khi xem bộ phim Claire’s Camera của đạo diễn Hong Sang Soo ở Pháp, tôi thấy đây hoàn toàn không phải là vấn đề gì cả. Vì vậy, người châu Âu khi xem một chủ đề như thế này có thể thấy hơi tầm thường hoặc ủy mị, nhưng thực tế ở phương Đông, tư duy về vấn đề này vẫn còn khá bảo thủ.”

Nam diễn viên Tân Bách Thanh trong một cảnh phim

Theo Cố Hựu, điểm kết nối các bộ phim của anh trước hết nằm ở hình thức thể hiện. Những cú máy dài (long take) mà anh ví như trải một cuộn tranh, chính là kỹ thuật được lấy cảm hứng trực tiếp từ nghệ thuật tranh thủy mặc.

“Nghệ thuật này có lẽ còn xa lạ với khán giả quốc tế, bởi hội họa truyền thống Trung Hoa là một loại hình nghệ thuật đòi hỏi chuyên môn rất cao; ngay cả khán giả trong nước đôi khi cũng chưa chắc nắm bắt trọn vẹn mối liên hệ giữa tranh phong cảnh và điện ảnh,” anh chia sẻ.

Mối liên hệ thứ hai nằm ở khía cạnh triết học: các bộ phim sử dụng tư tưởng Trung Hoa cổ xưa để soi chiếu những vấn đề đương đại về sự sống, cái chết và nỗi cô đơn. Quê hương của Cố Hựu nằm bên dòng sông Phú Xuân – nơi bức họa Phú Xuân sơn cư đồ truyền cảm hứng cho tiêu đề bộ phim đầu tiên ra đời cách đây hơn 600 năm. Nhìn lại cách bộ phim đó xử lý không gian và thời gian, anh cho biết: “Tôi nhận ra đó không phải là sự sắp đặt có chủ đích; nó tự nhiên nảy sinh từ chính cuộc sống tại một thành phố như vậy, hình thành góc nhìn vốn có về không gian và thời gian.” Tác phẩm mới của Cố Hựu lấy bối cảnh Hàng Châu, miền đông Trung Quốc.

Mỗi khung hình phải tựa như một phân cảnh trong một bức họa

Trước khi bấm máy, Cố Hựu cùng nhà quay phim Takimoto Mikiya đã đặt ra sáu quy tắc, trong đó nguyên tắc tiên quyết là mỗi khung hình phải tựa như một phân cảnh trong một bức họa. Tổng thể bộ phim chỉ bao gồm hơn 50 cú máy. Nhiều cảnh quay dài lẽ ra có thể được ghép lại bằng kỹ thuật số, nhưng Cố Hựu chọn cách quay trực tiếp tại hiện trường.

“Nếu khán giả xem phim mà biết rằng một cảnh quay nào đó được tạo ra bằng kỹ thuật vi tính (CG), tôi cảm thấy như mình đang lừa dối họ vậy,” Cố Hựu nói. “Sức mạnh nguyên sơ từ diễn xuất của các diễn viên cùng sự thuần khiết của ngôn ngữ điện ảnh sẽ suy giảm ngay lập tức.”

Anh sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho các công việc văn phòng, coi đó là một công cụ tiện ích và ủng hộ việc ứng dụng công nghệ mới vào đời sống thường nhật. “Chính vì đang sống trong thời đại này, chúng tôi càng muốn quay trở lại với bản chất cốt lõi của điện ảnh, khám phá ngôn ngữ nền tảng của chính bộ môn nghệ thuật này. Chúng tôi muốn khẳng định với khán giả rằng: những hình ảnh này được ghi lại từ thực tế,” anh bày tỏ.

Góa phụ Quế Chi — do Hề Mỹ Quyên thủ vai — bắt đầu một mối quan hệ mới, dẫn đến những mâu thuẫn trong gia đình

Công tác tuyển chọn diễn viên cũng đặt ra những thách thức riêng. Trong Xuân giang thủ noãn, Cố Hựu đã sử dụng diễn viên không chuyên — những người có thể hòa mình vào bối cảnh thực tế mà không gây chú ý. Ngược lại, trong bộ phim này, anh chọn Châu Tấn và Tân Bách Thanh, hai gương mặt vô cùng quen thuộc với khán giả Trung Quốc.

Đối với các cảnh quay tại những không gian công cộng — chẳng hạn trong bệnh viện — êkíp phải bố trí máy quay từ trước ở một khoảng cách xa. Có những cảnh quay thành công, nhưng cũng không ít lần thất bại; bởi một khi người xung quanh nhận ra các ngôi sao, thông tin đó sẽ lan truyền rất nhanh. “Vì vậy, nếu một lần quay không thành công, chúng tôi buộc phải viết lại phân cảnh, thay đổi bối cảnh và chuyển sang một địa điểm hoàn toàn khác để mọi người không nhận ra là chúng tôi đang quay phim. Đó là cách chúng tôi vượt qua thử thách tưởng chừng bất khả thi này, đồng thời vẫn giữ được sự chân thực nguyên bản,” Cố Hựu chia sẻ.

Anh cho biết hầu như không cần phải chỉ đạo diễn xuất gì cả với Châu Tấn.

“Khi ngồi đó, tôi cảm giác như đang được chiêm ngưỡng một bậc thầy đang làm việc — cô ấy thực sự là một bậc thầy, đặc biệt là trong những cảnh quay dài. Chúng tôi gọi đó là ‘diễn như không diễn,’” Cố Hựu nói. Khi xem đi xem lại các thước phim, anh chưa bao giờ thấy cô thoát khỏi nhân vật dù chỉ một khoảnh khắc. “Cô ấy dường như chỉ đang sống cuộc đời của chính mình, nhưng lại truyền tải một cách tinh tế mọi sắc thái cảm xúc cần thiết,” anh nhận xét.

Cố Hựu (trái) và Châu Tấn tại sự kiện ra mắt First Taste of Loneliness ở Liên hoan phim Busan 2026

“Tất nhiên, trước hết chúng tôi rất mong chờ xem khán giả tại Busan cũng như trên khắp thế giới đón nhận bộ phim này như thế nào, nhưng cá nhân tôi đã bắt đầu hướng tới chương tiếp theo rồi,” Cố Hựu nói.