Jesse Plemons vào vai một người theo thuyết âm mưu trong bộ phim hơi hướm khoa học viễn tưởng điên rồ Bugonia

Liên hoan phim Venice năm ngoái đã công chiếu bộ phim hơi hướm khoa học viễn tưởng điên rồ Bugonia của Yorgos Lanthimos và phim ly kỳ tội phạm Dead Man’s Wire của Gus Van Sant, trong khi cùng lúc đó, Liên hoan phim quốc tế Toronto công chiếu bộ phim sử thi hài hước Sacrifice của Romain Gavras. Đầu năm 2025, It Was Just an Accident của Jafar Panahi đã thắng giải Cành Cọ Vàng tại Cannes. Tất cả những bộ phim này đều có chung một tiền đề liên quan đến việc những người bị áp bức bắt giữ người có tầm ảnh hưởng lớn — một ý tưởng luôn hấp dẫn, nhưng có lẽ có lý do để chúng nở rộ vào thời điểm cụ thể này.

Chúng ta đều biết internet và mạng xã hội đã không hiện thực hóa được hứa hẹn về tính minh bạch và xóa bỏ khoảng cách. (Bạn có tweet cho Elon Musk thả ga cũng không cản được ông ta phá hủy thế giới.) Vì vậy, hình ảnh những nạn nhân bình thường cuối cùng có cơ hội đối đầu với những kẻ được cho là bất khả xâm phạm của vũ trụ mang lại cảm giác hưng phấn mạnh mẽ không thể phủ nhận.

Các bộ phim có tông điệu khá khác nhau và không dễ dàng xếp vào một thể loại cụ thể nào. Nhưng chúng đều có chung một yếu tố tâm lý quan trọng, đó là ban đầu khán giả chấp nhận rằng kẻ bắt cóc có thể không hoàn toàn tỉnh táo.

Nhân vật của Jesse Plemons tin rằng nữ giám đốc điều hành công ty dược phẩm do Emma Stone thủ vai là thành viên của một chủng tộc ngoài hành tinh được gửi đến đây để thí nghiệm trên con người

Trong Bugonia, Jesse Plemons vào vai một người theo thuyết âm mưu tin rằng nữ giám đốc điều hành công ty dược phẩm do Emma Stone thủ vai là thành viên của một chủng tộc ngoài hành tinh được gửi đến đây để thí nghiệm trên con người. Anh ta là người tự mình tìm hiểu điển hình, đắm mình trong các video trên YouTube và những góc khuất đen tối trên mạng internet.

Dead Man’s Wire kể câu chuyện có thật năm 1977 về một doanh nhân tham vọng mất trí ở Indianapolis, Tony Kiritsis (Bill Skarsgård), bắt cóc người môi giới của mình, Dick Hall (Dacre Montgomery), và giam giữ ông làm con tin tại nhà, với hy vọng tống tiền vài triệu đôla và nhận được lời xin lỗi từ công ty môi giới vì đã lừa gạt anh ta trong một thương vụ đất đai đầy hứa hẹn.

Các nhà hoạt động trong Sacrifice được tổ chức tốt hơn và hiệu quả hơn nhiều — nhưng họ lại có cái vẻ kiên định vô hồn, cho thấy tâm lý có vấn đề. Nhóm chiến binh sinh thái được trang bị vũ khí hạng nặng và phối hợp chặt chẽ này, do Joan của Anya Taylor-Joy dẫn đầu, xông vào một buổi dạ tiệc môi trường xa hoa và bắt giữ ba người (trong đó có Mike Tyler, ngôi sao điện ảnh tự mãn đang trên đà bị tẩy chay do Chris Evans thủ vai). Họ dự định hiến tế ba tù nhân này vào một ngọn núi lửa đang phun trào để ngăn chặn Trái đất bị hủy diệt.

Dead Man’s Wire kể câu chuyện có thật năm 1977 về một doanh nhân tham vọng mất trí ở Indianapolis, Tony Kiritsis (Bill Skarsgård), bắt cóc người môi giới của mình, Dick Hall (Dacre Montgomery)

Trong khi đó, It Was Just an Accident mở ra khi Vahid (Vahid Mobasseri), một thợ sửa ô tô lo âu từng bị tra tấn trong nhà tù Iran, bắt đầu ngờ ngợ rằng anh đã tìm thấy kẻ từng hành hạ mình và bắt cóc người đàn ông đó, mà chúng ta biết đến với tên Rashid (Ebrahim Azizi), trên đường phố. Tuyệt vọng muốn xác nhận mình đã bắt đúng người, Vahid liên lạc với một số cựu tù nhân khác, mỗi người đều có ý kiến riêng về cách xử lý người bị bắt giữ. Nhưng vì không ai trong số họ thực sự nhìn thấy mặt kẻ tra tấn hồi đó, nên bắt đầu nảy sinh ngờ vực không biết có dúng là Rashid không; quả thực, xem ra người duy nhất hoàn toàn tin chắc họ đã bắt đúng người lại chính là người bất ổn nhất nhóm. Những kẻ bắt cóc bất đắc dĩ này là một nhóm người bình thường, thường không đáng tin cậy, ít nhất là lúc đầu. Và Panahi tạo ra một bầu không khí căng thẳng thiếu điều buồn nôn bằng cách chơi đùa với sự ngờ vực của chúng ta xuyên suốt bộ phim.

Mỗi câu chuyện trong số này đều chạm đến những vấn đề rất đương đại — thuyết âm mưu, công lý chính trị, chủ nghĩa tư bản mất kiểm soát, biến đổi khí hậu — mặc dù nguồn gốc không hoàn toàn bắt nguồn từ hiện tại. Bugonia là bản làm lại bộ phim Hàn Quốc năm 2003 Save the Green Planet!, Dead Man’s Wire dựa trên một sự kiện xảy ra gần năm thập kỷ trước, và It Was Just an Accident chuyển thể một phần vở kịch Death and the Maiden năm 1990 của Ariel Dorfman (trước đó đã được Roman Polanski dựng thành phim năm 1994) cách đây 15 năm.

Người cha (do Al Pacino thủ vai với vẻ lạnh lùng đến rợn người) trong Dead Man’s Wire thực sự không muốn nhón tay cứu con trai mình

Trong số này, Sacrifice là câu chuyện duy nhất hoàn toàn mới, được Gavras và Will Arbery đoạt giải Pulitzer viết, và cũng có thể là câu chuyện vượt thời gian nhất khi lấy bối cảnh trên một vùng đất Hy Lạp kỳ ảo, đầy núi lửa. Giữa những ám chỉ đến mạng xã hội, văn hóa tẩy chay và những hiểm họa phù phiếm của người nổi tiếng hiện đại, hình ảnh nhóm phiến quân kỷ luật của Taylor-Joy nói chuyện bằng thứ ngôn ngữ gần như cổ xưa, đầy chất thơ, tạo sự tương phản mạnh mẽ.

Ở chừng mực nào đó, những điểm tương đồng này chỉ là trùng hợp ngẫu nhiên, mỗi nhà làm phim đều làm việc theo phong cách riêng — có thể là nhịp điệu gai góc, phi điệu tính của Lanthimos; gai góc dồn dập của Van Sant; hung hãn hoành tráng của Gavras; hoặc chủ nghĩa hiện thực nhân văn của Panahi. Tuy nhiên, tất cả những bộ phim này đều trở thành những cuộc đối thoại về quyền lực.

Trong Bugonia, chúng ta chứng kiến nhân vật của Stone từ tự tin hống hách, nói những lời sáo rỗng của giới doanh nghiệp, đi đến tuyệt vọng hoang mang, rồi đến cam chịu có tính toán, tất cả nhằm mục đích tác động đến lương tâm dường như bất khả xâm phạm của Plemons. Khi bộ phim tiến triển, chúng ta cũng thoáng thấy những sự kiện dẫn anh ta đến điểm này và biết về sự ngược đãi vô tình từ công ty dược phẩm của Stone mà mẹ anh ta phải chịu đựng. Chính vì không còn gì để mất nên anh ta dường như không hề lay động trước những lời phản đối khác nhau của cô ta. Ngược lại, cô ta vẫn còn nhiều thứ để mất; tuy nhiên, khi cô ta cũng hết lựa chọn, bộ phim lại có bước ngoặt bất ngờ cuối cùng.

Trong Sacrifice, ngôi sao điện ảnh do Evans thủ vai là một người đầy lo âu, luôn băn khoăn về hình ảnh trước công chúng của mình

Dead Man’s Wire cho thấy sự bất lực tột cùng của kẻ bắt giữ lẫn con tin. Tony là một nhà tư bản thất bại, đã tin tưởng vào ý tưởng kinh doanh là tiến bộ, để rồi bị một tập đoàn lớn hơn nghiền nát. Dick có thể là một tay môi giới tài ba, nhưng đó là công ty của cha anh, và anh chịu ơn bố. Khi cảnh sát sắp xếp cuộc gọi với người cha (do Al Pacino thủ vai với vẻ lạnh lùng đến rợn người), chúng ta nhận ra rằng người cha thực sự không muốn nhón tay cứu con trai mình. Cả Tony và Dick đều là những đứa con bơ vơ của Giấc mơ Mỹ — một người sinh ra từ hệ thống, người kia là con trai ruột của ông chủ, mỗi người đều phụ thuộc vào những thế lực lớn hơn chính họ. Cuộc đối đầu con tin cuối cùng biến cả hai người đàn ông thành nạn nhân, cho thấy quyền lực thực sự nằm ở đâu.

Trong Sacrifice, ngôi sao điện ảnh do Evans thủ vai là một người đầy lo âu, luôn băn khoăn về hình ảnh trước công chúng của mình, mà dường như anh ta đã tự tay phá hỏng vài lần. Bị chính danh vọng cô lập, dường như Mike chỉ tương tác với thế giới thông qua điện thoại; anh sống trong trạng thái nửa vời, chẳng thực sự ở đâu, vì vậy anh khó có thể coi trọng bất cứ điều gì. (Khá hài hước là anh ta lại vô tình trở thành con tin của những người bảo vệ môi trường.) Tuy nhiên, trong suốt bộ phim, anh bắt đầu tin tưởng Joan và những ý tưởng kỳ quặc của cô về việc cứu Trái đất thoát cảnh hủy diệt đang đến gần. Bên cạnh những điều khác, hành trình mà cô đưa anh đi, dù điên rồ, là một hành trình thực sự xuyên qua thiên nhiên — khác xa với cuộc sống bị chi phối bởi mạng xã hội và danh tiếng.

Trở thành con tin của những người bảo vệ môi trường, anh bắt đầu tin tưởng Joan và những ý tưởng kỳ quặc của Joan (Anya Taylor-Joy) về việc cứu Trái đất thoát cảnh hủy diệt đang đến gần

Về mặt cảm xúc, đôi lúc Sacrifice giống như kết hợp giữa Succession và Apocalypse Now. Mike bắt đầu vật lộn với ý nghĩ làm gì có thể mang lại ý nghĩa cho cuộc sống (và cái chết) của mình, và mặc dù bộ phim đi theo những hướng phi lý, Gavras vẫn thuyết phục người xem bằng cách nâng tầm mọi thứ lên mức độ sử thi châm biếm, những hình ảnh hùng vĩ của ông kết hợp hài hòa với những khoảnh khắc hài hước sâu sắc.

Nếu trong Bugonia, quyền lực luân chuyển giữa hai nhân vật chính, và trong Dead Man’s Wire, nó được tiết lộ là tồn tại ở một người hoàn toàn khác, thì trong Sacrifice, nó giống như sức mạnh nguyên tố, được thể hiện không phải thông qua tương tác giữa các nhân vật mà thông qua những hình ảnh bao quát và âm nhạc mạnh mẽ của bộ phim; chúng ta dễ dàng tưởng tượng các vị thần đang nhìn xuống những người này và cười nhạo.

It Was Just an Accident chắc chắn là bộ phim được đánh giá cao nhất trong nhóm này, cũng là bộ phim bám sát thực tế nhất, bất chấp tiền đề có phần hài hước. Khi nhóm cựu tù chính trị tranh luận xem phải làm gì với Rashid, mỗi người bộc lộ một quan điểm khác nhau không chỉ về công lý mà còn về chân lý thực sự. Bạn có thể liên hệ động lực của các nhân vật này với nhiều cuộc tranh luận hiện nay về tội lỗi, giả định vô tội, phán xét của công chúng, công lý xã hội và lòng khoan dung — có thể đó là lý do cả khán giả và giới phê bình đều đón nhận bộ phim của Panahi.

It Was Just an Accident mở ra khi Vahid (Vahid Mobasseri), một thợ sửa ô tô lo âu từng bị tra tấn trong nhà tù Iran, bắt đầu ngờ ngợ rằng anh đã tìm thấy kẻ từng hành hạ mình và bắt cóc người đàn ông đó

Không một nhân vật nào trong It Was Just an Accident có thể được coi là có quyền lực thực sự, bởi vì không ai trong số họ có thể kiểm soát thực tại. Nhóm bắt giữ mỗi người mỗi ý, nên không thể hành động; tù nhân của họ, bị trói, bị tiêm thuốc an thần và bị nhốt trong một chiếc thùng, gần như vô hình trong phần lớn thời lượng phim. Khi ai đó dường như có được quyền lực, thì chính là vào đoạn kết đầy tiếng la hét của bộ phim, khi một trong những kẻ bắt giữ buộc Rashid phải chấp nhận phiên bản sự kiện của cô ta.

Một số người có thể thấy khó hiểu, thậm chí hụt hẫng ở phần kết, nhưng khi được trải nghiệm trên màn ảnh, không thể phủ nhận nó mang lại một cảm giác giải tỏa. Có thể đó chỉ là một chiến thắng nhỏ bé — một cái nhìn chung về sự thật — nhưng trong thế giới của bộ phim (và có lẽ cả trong thế giới của chúng ta ngày nay), nó mang lại cảm giác như một thành tựu to lớn.

Theo nghĩa đó, It Was Just an Accident đã kết tinh một ý tưởng mà tất cả những bộ phim này đều tiếp cận gián tiếp. Trong thời đại của chúng ta, quyền lực nằm trong tay người có quyền định nghĩa sự thật. Rashid có phải là một cai ngục tàn bạo? Tony Kiritsis có thực sự bị lừa gạt trong một thương vụ kinh doanh hợp pháp? Chúng ta có thể cứu hành tinh bằng cách ném Chris Evans vào núi lửa không? Emma Stone có phải là người ngoài hành tinh không? Nói đùa vậy thôi, con tin thực sự trong tất cả những bộ phim này chính là hiện thực.

Một trong những kẻ bắt giữ buộc Rashid (Ebrahim Azizi, phải) phải chấp nhận phiên bản sự kiện của cô ta (Mariam Afshari)

Chúng ta sống trong thời đại mà dường như ai nấy đều sống trong thế giới riêng, và những bộ phim này gợi ý cách duy nhất để đạt được bất kỳ loại quyền lực nào bắt đầu bằng việc đối mặt với nhau và đồng ý về sự thật.