Thung lũng Silicon không chỉ muốn thêm trí tuệ nhân tạo vào quá trình làm phim — mà dường như còn muốn kiểm soát toàn bộ những gì Hollywood nói về AI.

CEO Sam Altman (trái) do Andrew Garfield thủ vai (phải)

Hãy xem chuyện đang xảy ra với Artificial, bộ phim do Luca Guadagnino đạo diễn nói về nỗ lực thất bại lật đổ CEO Sam Altman (Andrew Garfield thủ vai) ở OpenAI vào cuối năm 2023. Ban đầu bộ phim khó bán: Paramount Skydance và Warner Bros. được cho là đã từ chối kịch bản vào năm 2024 vì lo ngại vai của Altman và Elon Musk (do Ike Barinholtz thủ vai). Vì vậy, Amazon MGM Studios đã trở thành nhà hảo tâm bất ngờ, cung cấp cho Guadagnino ngân sách 40 triệu USD — bằng số tiền mặt họ đã chi để có được Melania — cùng với ngày phát hành vào năm 2027.

Đó là cho đến khi chiếu bản cắt ban đầu cho giám đốc Amazon MGM Mike Hopkins xem, sau đó ông quyết định thôi luôn vào tháng trước. Công ty không đưa ra lý do nào cho sự thay đổi này, ngoài một tuyên bố công khai nói một phía, “Chúng tôi tin rằng Artificial sẽ được phục vụ tốt hơn nếu được hãng phim khác phát hành.”

Cuối cùng một hãng phim khác đã bước vào. Neon, nhà sản xuất độc lập đằng sau những tác phẩm kinh điển hiện đại như Parasite và Anatomy of a Fall, cho biết sẽ lấy Artificial từ Amazon MGM, sau nhiều tuần bị Netflix và A24 từ chối.

Elon Musk (trái) do Ike Barinholtz thủ vai (phải)

Nhưng đây không phải là câu chuyện chuộc lỗi của Hollywood. Đúng hơn, có lẽ đây là ví dụ cho thấy rõ nhất sự ớn lạnh bao trùm ngành công nghiệp điện ảnh khi Big Tech ngày càng củng cố quyền kiểm soát — bằng cả hai cách là thêm AI công cụ vào quá trình sáng tạo và sở hữu hoàn toàn các nhà phân phối lớn. Các hãng phim truyền thống càng được thế giới công nghệ tiếp quản và hình dung lại thì càng ít câu chuyện được bật đèn xanh và được tạo ra cho đại chúng.

Hãy nhìn lại những công ty đã loại bỏ Artificial đi mà xem; nói cho ngay thì hầu hết tất cả đều có liên quan với giới công nghệ. Paramount, sắp mua lại Warner Bros. Discovery, bằng rất nhiều tiền từ Oracle, gã khổng lồ phần mềm đã thiết lập nhiều thỏa thuận về trung tâm dữ liệu với OpenAI. Netflix quan tâm đến phần mềm tạo sinh đến nỗi dành cả năm trời để thâu tóm cho được hãng chế tác sử dụng AI, ra mắt một studio khác dành cho phim hoạt hình AI ngắn và tạo lại giọng nói của Gene Wilder cho chương trình trò chơi theo chủ đề Willy Wonka. (Và đúng vậy, trước đây Netflix đã làm việc với OpenAI để làm lại cỗ máy tìm kiếm và đề xuất của họ.) A24 vẫn đang phải đương đầu với cơn thịnh nộ kỹ thuật số từ những người xem phim khó chịu trước sáng kiến ​​trị giá 75 triệu USD với Google DeepMind để nghiên cứu tiện ích của công cụ AI dành cho các nhà làm phim.

Và sau đó là chính Amazon, chủ sở hữu MGM Studios kể từ năm 2022. Bao lâu nay tập đoàn trị giá hàng nghìn tỉ USD này đã hoạt động trong sân chơi AI rồi, nhưng gần đây mới bắt đầu hợp tác kinh doanh với OpenAI, khi OpenAI tìm cách cắt đứt dần một số mối quan hệ lâu dài với Microsoft. Đầu tiên là một thỏa thuận trị giá 38 tỉ USD vào tháng 11, trong đó công ty của Sam Altman đồng ý mua năng lực tính toán từ Amazon Web Services trong bảy năm tới; tiếp theo là mở rộng mối quan hệ đối tác này vào tháng 2, trong đó Amazon đồng ý mua 50 tỉ USD cổ phần của OpenAI miễn OpenAI đồng ý chi 100 tỉ USD cho chip AWS trong tám năm tới; cuối cùng, vào tháng 4, Amazon đã có khả năng cung cấp các mô hình ChatGPT và Codex của OpenAI trên nền tảng AI của mình.

Về cơ bản, ngay sau khi Artificial được phê duyệt và bắt đầu quay, nhà sản xuất đã bắt đầu xây dựng mối quan hệ hợp tác lâu dài, sinh lợi cao với công ty công nghệ cung cấp bối cảnh cho câu chuyện của bộ phim, thông qua một loạt thỏa thuận hợp tác trong đó Amazon nhận được từ OpenAI nhiều hơn so với khoản họ bỏ ra. Bất kể mối quan hệ này có thực sự ảnh hưởng đến quyết định từ bỏ bộ phim hay không, chắc chắn đây là bối cảnh quan trọng trong xử lý dự án của Amazon MGM. Và mặc dù chi phí làm việc với Luca Guadagnino — trước đây đã làm rất tốt cho Amazon MGM với những thành công nổi tiếng như Challengers — chỉ bằng một phần nhỏ khoản đầu tư OpenAI của Amazon, nhưng cuối cùng hãng này đã chọn không tiếp tục.

Amazon có thể đã mất rất nhiều tiền cho Melania, bộ phim tài liệu về Đệ nhất phu nhân Melania Trump được trình chiếu tại khoảng 1.500 rạp chiếu khắp nước Mỹ

Amazon có thể đã mất rất nhiều tiền cho Melania có ngân sách tương đương, nhưng phải nịnh hót Tổng thống Donald Trump để đổi lấy các hợp đồng chính phủ. Từ bỏ Artificial cùng lắm là chọc tức Sam Altman, người đang chào mời rằng AI là tốt cho Hollywood dù liên tục đụng độ với những đối thủ nặng ký nổi tiếng như Scarlett Johansson và Jeremy O. Harris. Lý do thực sự phải chiều chuộng Altman: đảm bảo khoản đầu tư 100 tỉ USD đó sẽ sinh lợi. Ngoài ra: giữ số cổ phần trị giá 50 tỉ USD đợi OpenAI lên sàn để thu về một khoản tiền mặt khổng lồ.

Về phần mình, Guadagnino dường như không mấy ngạc nhiên trước việc Amazon chùn bước. Nhưng ông vẫn nhận ra rủi ro của việc để cho các nhà điều hành công nghệ-và-AI định hình thông điệp. Ông nói với The Hollywood Reporter: “Điều này đang thay đổi hoàn toàn bộ mặt của xã hội, không chỉ ở cách chúng ta tiêu thụ thông tin và tương tác với các công cụ này, mà còn thay đổi cả bản sắc cốt lõi của nước Mỹ cũng như toàn thế giới, với sự lên ngôi của một nhóm thiểu số độc quyền (những ông trùm công nghệ) nắm quyền kiểm soát triệt để.”

Thung lũng Silicon không chỉ muốn thêm trí tuệ nhân tạo vào quá trình làm phim — mà dường như còn muốn kiểm soát toàn bộ những gì Hollywood nói về AI

“Kiểm soát triệt để” là đúng; các chuyên gia công nghệ đang hợp nhất lĩnh vực giải trí theo đúng nghĩa đen và giữ quyền kiểm soát hoàn toàn các giao dịch và sản lượng. Apple TV+ đã cấm Jon Stewart tiếp một người thuộc chính quyền Biden trong chương trình của anh; Giám đốc điều hành Paramount Skydance, David Ellison, tiếp quản một hãng phim huyền thoại và kiểm duyệt các đơn vị của bộ phận truyền hình, đồng thời nỗ lực tiếp quản Warner Bros. Discovery. Càng nhiều tiền từ công nghệ thống trị ngành công nghiệp sáng tạo này thì các dự án thăm dò, thực sự ý nghĩa sẽ càng ít được phê duyệt, vì những trùm đầu sỏ cố gắng hết sức để giữ mọi thứ suôn sẻ, vì tình hữu nghị hay để làm ăn cũng thế cả thôi.

Vì vậy, rất may là Artificial đã tìm được nhà mới, nhưng câu chuyện này có thể chỉ là khởi đầu.

Guadagnino dường như không mấy ngạc nhiên trước việc Amazon chùn bước. Nhưng ông vẫn nhận ra rủi ro của việc để cho các nhà điều hành công nghệ-và-AI định hình thông điệp

Khi các hãng phim độc lập như Neon ngày càng bị ép ra khỏi một Hollywood do công nghệ kiểm soát, hoặc thấy mình phải chịu thỏa hiệp với các thỏa thuận AI béo bở, các nhà làm phim bài xích công nghệ còn biết đi đâu?