Bộ phim kể về Diệp Thục Nhu, một người bà ở vùng Triều Sán, tỉnh Quảng Đông, miền nam Trung Quốc, dành cả đời chờ đợi chồng mình, Trịnh Mộc Sinh, sau khi ông sang Thái Lan mưu sinh. Hàng thập kỷ trôi qua, gia đình họ sống sót — và tình cảm gia đình vẫn bền chặt — nhờ những lá thư kèm tiền mà ông gửi về. Nhưng khi cháu trai họ đến Thái Lan tìm ông nội, cậu phát hiện ra một sự thật đáng kinh ngạc: người gửi thư và tiền suốt bao năm qua không phải là Trịnh Mộc Sinh, mà là một người phụ nữ tên Tạ Nam Kỳ. Câu chuyện hé lộ về những người Trung Quốc di cư ở Nam Dương, thuật ngữ lịch sử của Trung Quốc dùng để chỉ Đông Nam Á, theo dõi sự hy sinh của những con người đã mạo hiểm đến đó với hy vọng kiếm tiền nuôi gia đình họ ở quê hương nghèo khó.

Ngoài tương phản rõ rệt giữa kinh phí sản xuất và doanh thu phòng vé, điều bất ngờ chính là sự hưởng ứng trên cả nước dành cho bộ phim. Không chỉ sử dụng phương ngữ Triều Châu, mà hầu hết khán giả Trung Quốc không hiểu, bộ phim còn khám phá một xã hội xa lạ với nhiều người xem: lịch sử di cư đến Nam Dương. Bắt đầu từ thời Minh và Thanh, cuộc di cư ồ ạt đạt đỉnh điểm vào đầu thế kỷ 20, vào cuối triều đại nhà Thanh đầu thời Trung Hoa Dân Quốc, hàng triệu người, chủ yếu từ Phúc Kiến ở phía đông và Quảng Đông ở phía nam, vượt biển đến Thái Lan, Indonesia, Malaysia và các nơi khác ở Đông Nam Á tìm kế sinh nhai.

Trái: Cảnh từ phim Song of The Fishermen năm 1934; phải: chân dung Thái Sở Sinh, 1932

Bao lâu nay văn hóa Triều Sán chỉ chiếm vị trí thứ yếu trong trí tưởng tượng của người dân Trung Quốc. Vậy tại sao một bộ phim đậm tính địa phương như vậy lại chạm đến trái tim của một lượng khán giả rộng lớn đến thế? Văn hóa Triều Sán đã chuyển mình từ bên lề vào dòng chảy chủ lưu như thế nào, thúc đẩy mọi người khám phá lại và diễn giải theo cách mới?

Trong lịch sử điện ảnh Trung Quốc, các nhà làm phim đến từ Triều Sán là những người tiên phong quan trọng. Bộ phim Trung Quốc đầu tiên đoạt giải thưởng quốc tế, Song of the Fisherman, do Thái Sở Sinh đạo diễn, là người con của vùng này và là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất trong điện ảnh Trung Quốc thời kỳ đầu. Đạo diễn kiêm biên kịch Trịnh Chính Thu, được coi là cha đẻ của điện ảnh Trung Quốc, cũng đến từ Triều Sán.

Nhưng đến khi văn hóa đại chúng Trung Quốc nở rộ, đặc biệt là vào những năm 1990, người dân Triều Sán bắt đầu xuất hiện dưới một hình ảnh rất khác trong các bộ phim tiếng Quảng Đông nổi tiếng của Hồng Kông. Vào thời điểm đó, nhiều người từ vùng Triều Sáng sang Hồng Kông sinh sống.

Một cảnh trong phim Twin Sisters năm 1934 (trái), do Trịnh Chính Thu (phải) đạo diễn và viết kịch bản

Mặc dù thường xuyên xuất hiện trong phim điện ảnh và truyền hình, nhưng họ thường bị gắn liền với các băng đảng và tội phạm có tổ chức. Họ được miêu tả là một cộng đồng co cụm, nói tiếng Triều Châu và tuyên bố những câu như “Tôi đến từ Triều Sán” hay “Chúng tôi là dân tộc riêng.” Trong xã hội Hồng Kông, họ có tiếng đoàn kết và cần cù làm việc, nhưng sự chăm chỉ đó thường được miêu tả là diễn ra trong những vùng xám pháp lý. Họ được thể hiện như người ngoài cuộc trong một thành phố bị chi phối bởi văn hóa Quảng Đông.

Đồng thời, khi Hồng Kông thịnh vượng trong những năm 1980 và 1990 và Trung Quốc Đại lục thực hiện “cải cách và mở cửa”, tiếng Quảng Đông đã có được uy tín nhờ thành công về kinh tế của khu vực. Ngược lại, vì vùng Triều Sán vẫn còn tương đối kém phát triển, phương ngữ Triều Châu thường bị gán cho định kiến là quê mùa hoặc thiếu tinh tế. Ví dụ, trong bộ phim Eight Taels of Gold năm 1989, nghe thấy tiếng Triều Châu khi nhân vật chính Bát Lạng Kim trở về nhà trong bộ vest lịch lãm và đối mặt với sự lạc hậu của thôn làng quê hương mình.

Hồng Kim Bảo (phải) vai Bát Lạng Kim trong Eight Taels of Gold

Trong giai đoạn tăng trưởng kinh tế nhanh chóng này, địa vị kinh tế gắn chặt chẽ với địa vị văn hóa và ngôn ngữ. Những miêu tả phổ biến về người dân Triều Sán, phương ngữ Triều Châu và văn hóa Triều Sán phản ánh xu hướng xã hội coi phát triển kinh tế đồng nghĩa với hiện đại. Trong các bộ phim và chương trình truyền hình Hồng Kông được phân phối ở Trung Quốc Đại lục, đặc biệt là ở Quảng Đông, các nhân vật Triều Sán thường đóng vai trò là nhân vật phụ trong một thế giới văn hóa Quảng Đông rộng lớn hơn. Ngược lại, phim và chương trình truyền hình được sản xuất tại Triều Sán hoặc ở các quốc gia Đông Nam Á có cộng đồng người Triều Sán lớn lại kể chuyện bằng phương ngữ Triều Châu và về người dân Triều Sán. Tuy nhiên, khán giả của chúng chủ yếu vẫn là người địa phương, hạn chế tầm ảnh hưởng rộng lớn hơn.

Thế nhưng những năm gần đây, chuyện đã thay đổi. Truyền thống dòng họ, phong tục dân gian và ẩm thực đặc sắc của Triều Sán đã trở thành những điểm thu hút khách du lịch nổi tiếng, thường xuyên gây ra các cuộc thảo luận trên mạng xã hội Trung Quốc. Những trải nghiệm như đón Tết Nguyên đán ở Triều Sán hoặc xem Anh ca vũ, một loại hình biểu diễn dân gian truyền thống kết hợp kinh kịch, vũ đạo và võ thuật, đã trở nên đặc biệt phổ biến. Đến khi bộ phim Dear You lan rộng khắp cả nước, văn hóa Triều Sán không còn bị xem là lạc hậu nữa.

Dear You khắc họa một thế giới mạng lưới gia tộc rộng lớn, phường hội tự quản, phong tục dân gian phong phú và văn hóa ẩm thực đặc sắc

Một mặt, sau nhiều thập kỷ chuyển biến kinh tế, những lợi thế tương đối mà các vùng nói tiếng Quảng Đông từng được hưởng đã suy yếu. Ngành công nghiệp văn hóa đại chúng Quảng Đông từng thống trị, bao gồm âm nhạc, phim ảnh và truyền hình, cũng đã suy giảm. Tiếng Quảng Đông dần mất đi vị thế là biểu tượng của thịnh vượng kinh tế và chỉ được xem là một trong nhiều phương ngữ vùng miền của Trung Quốc. Khi sự thay đổi đó diễn ra, hình ảnh rập khuôn về người Triều Sán từng nổi bật trong văn hóa đại chúng Quảng Đông cũng phai nhạt. Phương ngữ Triều Châu và văn hóa Triều Sán lại được xem là biểu hiện của bản sắc vùng miền.

Khi quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng ở Trung Quốc làm suy yếu các cộng đồng truyền thống và tập tục, nhiều người ngày càng hoài niệm bản sắc địa phương và cảm giác thuộc về cộng đồng. Giới trẻ tìm kiếm “cảm giác chân thực” của Tết Nguyên đán hoặc những truyền thống mà họ tin rằng đã bị mai một ngày càng hướng đến những nơi như Triều Sán. Dear You khắc họa một thế giới mạng lưới gia tộc rộng lớn, phường hội tự quản, phong tục dân gian phong phú và văn hóa ẩm thực đặc sắc. Sự nổi tiếng của bộ phim phản ánh nỗi khát khao rộng lớn hơn về một Trung Quốc truyền thống hơn mà nhiều khán giả hình dung.

Thông qua cảnh người Triều Châu giúp đỡ lẫn nhau ở phố Hoa Bangkok, bộ phim ca ngợi tinh thần tương thân tương ái của cộng đồng Triều Sán

Đồng thời, khi ngày càng nhiều du khách Trung Quốc chuyển hướng sang du lịch nội địa những năm gần đây, chính quyền địa phương ngày càng thúc đẩy du lịch văn hóa. Thành công vang dội của các điểm tham quan như thịt nướng Truy Bác, du lịch mùa đông Cáp Nhĩ Tân và Giải bóng đá Siêu thôn Quý Châu đã chứng minh tiềm năng kinh tế của văn hóa địa phương. Việc quảng bá các truyền thống như Anh ca vũ ở Triều Sán cũng theo mô hình tương tự.

Trong ba thập kỷ qua, dịch chuyển dân số đã khiến hàng triệu người Trung Quốc rời quê hương mưu sinh ở những nơi khác trong nước hoặc nước ngoài. Trong bối cảnh đó, câu chuyện của Trịnh Mộc Thắng và những người di cư khác từ Triều Sơn càng cộng hưởng sâu sắc. Trong xã hội hiện đại hối hả và ngày càng phân mảnh, những hình ảnh về cộng đồng duy trì sự ấm áp và đoàn kết giữa các thế hệ đã thu hút khán giả Trung Quốc. Thông qua cảnh người Triều Châu giúp đỡ lẫn nhau ở phố Hoa Bangkok, bộ phim ca ngợi tinh thần tương thân tương ái của cộng đồng Triều Sán. Phim kể câu chuyện về một người di cư bình thường chật vật kiếm sống ở nước ngoài trong khi vẫn tận tâm với gia đình nơi quê nhà và xây dựng mối quan hệ với các đồng hương, thể hiện điều mà văn hóa Trung Quốc gọi là trượng nghĩa, một lý tưởng truyền thống về lòng trung thành, nghĩa vụ tương trợ và chính nghĩa.

Trong xã hội hiện đại hối hả và ngày càng phân mảnh, những hình ảnh về cộng đồng duy trì sự ấm áp và đoàn kết giữa các thế hệ đã thu hút khán giả Trung Quốc

Tuy nhiên, ẩn dưới sự ấm áp và cảm xúc đó là thực tế phức tạp hơn. Ví dụ, bộ phim hầu như tránh đề cập đến bất bình đẳng giới đã ăn sâu và áp lực mà cấu trúc gia tộc đặt lên phụ nữ trong văn hóa Triều Sán. Tương tự, xung đột giai cấp trong cộng đồng người Hoa ở Thái Lan, được khai thác trong các tác phẩm văn học Hoa ngữ như tiểu thuyết hợp tác Storms Over Yaowarat, cũng ít được chú ý. Thay vào đó, bộ phim tập trung nhiều hơn vào căng thẳng giữa người Hoa di cư và các nhóm khác, bao gồm người Ấn Độ và nhà nước Thái Lan.

Thay đổi cách thể hiện văn hóa Triều Sán trong văn hóa đại chúng phản ánh chuyển biến rộng lớn hơn trong xã hội Trung Quốc vài thập kỷ qua. Mặc dù gây tranh cãi ở Triều Sán vì nhiều cư dân tin rằng nó khắc họa bức tranh méo mó về thực tế địa phương, nhưng bộ phim đã khơi dậy quan tâm đến văn hóa, truyền thống gia tộc và lịch sử phức tạp của khu vực này. Sự chú ý mới mẻ này có thể khuyến khích thêm nhiều người khám phá tính đa dạng và thực tế lịch sử đằng sau câu chuyện, và có lẽ cả truyền thống của cộng đồng họ nữa.

Diệp Thục Nhu, người phụ nữ dành cả đời chờ chồng mình là Trịnh Mộc Sinh và Tạ Nam Kỳ, người phụ nữ thay Trịnh Mộc Sinh gửi thư và tiền suốt bao lâu

Dear You dự kiến ra rạp ở Việt Nam với tựa Thư tình gửi ngoại ngày 7 tháng 8.