La Tiểu Hắc chiến ký kể về một linh hồn mèo bé nhỏ bị lạc lõng trong quá trình đô thị hóa

Trong các cuộc thảo luận gần đây về sự trỗi dậy của phim hoạt hình Trung Quốc, Na Tra thường được coi là cột mốc tiêu biểu: một quy trình sản xuất phim hoạt hình 3D công nghiệp hóa cao độ, tái cấu trúc hiện đại thần thoại phương Đông và tham vọng rõ ràng về xuất khẩu văn hóa. Bộ phim cộng hưởng mạnh mẽ với những câu chuyện phổ biến về sự tự cường đồng thời đóng vai trò hình thức kể chuyện ở cấp quốc gia. Quỹ đạo này phản ánh con đường cần thiết trong sự phát triển công nghiệp của phim hoạt hình Trung Quốc.

Làm phim hoạt hình bằng tình yêu

Tuy nhiên, ngoài câu chuyện chủ đạo này, một quỹ đạo nhẹ nhàng hơn nhưng cũng không kém phần quan trọng đã hình thành trong thập kỷ qua. Khi các thế hệ sau năm 90 và sau năm 2000 trưởng thành, một làn sóng phim hoạt hình 2D Trung Quốc nổi lên trên các nền tảng trực tuyến, chủ yếu do các nhóm nhỏ những người trẻ tuổi thực hiện. Nhiều nhà sáng tạo này là người mới tốt nghiệp, có niềm đam mê một tiểu văn hóa đặc thù nhưng lại hạn chế về nguồn lực và tài nguyên ngành. Họ hoạt động với ngân sách tối thiểu, và thường dựa vào lao động tình nguyện hoặc được trả lương thấp, chủ yếu duy trì vì niềm đam mê hơn là lợi nhuận. Theo nghĩa đó, những tác phẩm này thực sự được thực hiện vì tình yêu.

và buộc phải sống trong chung một thế giới với con người và các sinh vật siêu nhiên khác

Loạt phim hoạt hình 2D La Tiểu Hắc chiến ký kể về một yêu miêu bé nhỏ bị lạc lõng trong quá trình đô thị hóa và buộc phải sống trong chung thế giới với con người và các sinh vật siêu nhiên khác. Phim đặt ra những câu hỏi về nhu cầu gắn bó, bản sắc và cùng tồn tại.

Những tác phẩm như Mojospy (2009), Phi nhân (2018) và Trung Quốc kỳ đàm (2023) không vội vàng xây dựng những ẩn dụ lịch sử vĩ đại hay những câu chuyện ngụ ngôn quốc gia. Mối quan tâm của chúng không nằm ở những câu chuyện hoành tráng, mà là vị trí của bản thân trong cuộc đời.

La Tiểu Hắc chiến ký chiếm một vị trí quan trọng trong quỹ đạo này, và việc La Tiểu Hắc chiến ký 2 phát hành gần đây càng làm nổi bật định hướng đương đại của nó. Được phát hành trực tuyến lần đầu vào năm 2011 dưới dạng phim bộ hoạt hình ngắn bằng Flash do đạo diễn MTJJ thực hiện, dự án này bắt đầu với ngân sách ban đầu chỉ 3.000 nhân dân tệ (430 USD), gần như hoàn toàn là một thử nghiệm cá nhân.

Dự án này bắt đầu với ngân sách ban đầu chỉ 3.000 nhân dân tệ (430 USD), gần như hoàn toàn là một thử nghiệm cá nhân

Nguồn lực hạn chế cực kỳ khắc nghiệt đồng nghĩa với việc bộ phim không thể tuân theo quy trình sản xuất của ngành công nghiệp hoạt hình chính thống. Thay vào đó, nó đã áp dụng phương pháp sáng tạo chi phí thấp, dài hạn và chất lượng cao. Chính trong bối cảnh này, loạt phim dần dần thu hút được khán giả, dựa vào nhịp điệu kể chuyện nhẹ nhàng và tập trung vào tương tác nhân vật đời thường, gần gũi hơn là những màn trình diễn hình ảnh ngoạn mục.

Vào khoảng giữa những năm 2010, sau thành công thương mại của phim hoạt hình Big Fish & Begonia, ngành công nghiệp hoạt hình Trung Quốc đã trải qua một làn sóng đầu tư đầu cơ ngắn ngủi nhưng mạnh mẽ. Trong một lĩnh vực từ lâu duy trì nhờ một số ít người kiên trì làm nghề, MTJJ và dự án của anh đã trở thành một trong những đối tượng được chú ý. Tuy nhiên, không như nhiều tác phẩm đương thời khác hoặc bị tan rã, bị sáp nhập vào các quy trình sản xuất tiêu chuẩn hóa, hoặc trải qua biến đổi về phong cách để đáp ứng nhu cầu của nền tảng, La Tiểu Hắc chiến ký vẫn giữ được tính liên tục đáng kể cả về hình thức và tinh thần kể chuyện.

Dự án đã chuyển từ hoạt hình trên web sang sản xuất phim chiếu rạp trong khi vẫn nhất quán ngôn ngữ hình ảnh vẽ tay 2D và cách kể chuyện giản dị, có chủ ý

Trong thập kỷ tiếp theo, dự án đã chuyển từ hoạt hình trên web sang sản xuất phim chiếu rạp trong khi vẫn nhất quán ngôn ngữ hình ảnh vẽ tay 2D và cách kể chuyện giản dị, có chủ ý. Thay vì gián đoạn, chuyển đổi này thể hiện tính liên tục của đạo đức sáng tạo. Phát triển chậm rãi và thận trọng cho phép tạo ra một con đường khác biệt so với mô hình công nghiệp thống trị, bằng cách chống lại sự vội vã, phô trương và tuyên bố lớn lao để ủng hộ tính liên tục, sự gần gũi và suy ngẫm.

Tiết chế về mặt hình ảnh như một chiến lược đương đại

Trong hoạt hình 2D, sự tinh tế của con người vẫn là cách hiệu quả nhất để thể hiện tính chân thực của trải nghiệm con người. Hoạt hình 2D ngày nay không chỉ đơn thuần hồi sinh “thẩm mỹ phương Đông” như một di sản ổn định. Thay vào đó, hoạt hình 2D chọn lọc diễn giải và tập hợp lại các yếu tố gắn liền với truyền thống hình ảnh Đông Á, chẳng hạn như sự tiết chế, khoảng trống trong khung hình, tính đời thường hoặc sự mơ hồ về đạo đức trong cấu trúc xuất phẩm và hệ thống quy chuẩn cảm xúc mới.

Khi thảo luận về thẩm mỹ phương Đông trong hoạt hình Trung Quốc, không thể thiếu di sản của Xưởng phim hoạt hình Thượng Hải. Những tác phẩm kinh điển như Đại náo Thiên cung (1961), Cửu vĩ hồ (1981) và Liên đăng (1999) không chỉ đại diện cho một phong cách lịch sử, mà còn là một hệ thống thẩm mỹ bắt nguồn từ hội họa truyền thống: nét vẽ mềm mại nhưng mạnh mẽ, bố cục chuyển động được tiết chế, tương tác giữa khoảng trống và vật thể, và sử dụng tông màu trầm, được cân bằng cẩn thận. Thay vì theo đuổi tác động giác quan, truyền thống này đề cao nhịp điệu, quãng dừng và cởi mở về cảm xúc.

Một hệ thống thẩm mỹ bắt nguồn từ hội họa truyền thống: nét vẽ mềm mại nhưng mạnh mẽ, bố cục chuyển động được tiết chế, tương tác giữa khoảng trống và vật thể

Logic thị giác này thậm chí có thể được truy ngược lại xa hơn nữa đến tranh thủy mặc thời nhà Tống. Các họa sĩ nổi tiếng thời Nam Tống như Mã Nguyên và Hạ Quý đã sử dụng bố cục bất đối xứng, khoảng trống rộng lớn và các yếu tố hình ảnh hạn chế, thường được tóm tắt là “Mã nhất giác” và “Hạ bán biên” để xây dựng một trường cảm xúc cởi mở nhưng được tiết chế.

Trong La Tiểu Hắc chiến ký có thể thấy những yếu tố thẩm mỹ này là một chiến lược thị giác đương đại thay vì di sản phong cách. Số khung hình cao, nét vẽ tiết chế và chuyển động vẽ tay uyển chuyển làm nổi bật tính chất thời gian của hoạt hình 2D, cho phép cảm xúc được bộc lộ thông qua nhịp điệu và quãng dừng hơn là phô trương.

Sự tiết chế này định hình câu chuyện: các xung đột bị dồn nén, lập trường được giữ kín và các nhân vật xuất hiện thông qua sự do dự và những cử chỉ tinh tế. Trong La Tiểu Hắc chiến ký 2, trải nghiệm thị giác đó thấm đẫm những căng thẳng đương đại — lo lắng, bất an và sự đối lập tiềm ẩn — và biến không gian trống thành một cách để chịu đựng hơn là giải quyết áp lực. Giống như nhiều nhà làm phim hoạt hình độc lập khác tải tác phẩm của họ lên Bilibili và YouTube, sự tiết chế trở thành một lựa chọn đạo đức và một thái độ sáng tạo: hiện diện trong xung đột, mà không biến nó thành phô trương.

Sử dụng tông màu trầm, được cân bằng cẩn thận

Từ thần thoại đến hiện thực: Phi anh hùng hóa là chiến lược kể chuyện

Phim hoạt hình Trung Quốc từ lâu đã chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi thần thoại. Tuy nhiên, chỉ truyền thống thôi không đảm bảo tính phù hợp đương đại. Ngày nay điều quan trọng không phải là lặp lại các nguyên mẫu thần thoại, mà là quá trình chọn lọc để giữ lại, sửa đổi hoặc loại bỏ các giá trị.

Mặc dù La Tiểu Hắc chiến ký cũng diễn ra trong thế giới người và yêu cùng tồn tại, thần thoại đóng vai trò như khung sườn kể chuyện hơn là thẩm quyền đạo đức. Thay vì tập trung vào một nhân vật anh hùng duy nhất, chuỗi phim áp dụng cấu trúc tập thể, tương tự như tranh cuộn Trung Quốc như Thanh Minh thượng hà đồ, chú trọng sự chuyển dịch giữa các nhân vật với vai trò và thứ bậc xã hội khác nhau trong một thế giới xã hội chung.

Bằng cách theo dõi các mối quan hệ giao thoa — giữa người lớn và trẻ em, con người và yêu linh, kẻ mạnh và kẻ yếu — phim chuyển trọng tâm ra khỏi cuộc phiêu lưu cá nhân của Tiểu Hắc sang cách các cá nhân gặp gỡ nhau trong các hệ thống bất đối xứng. Định hướng phi anh hùng hóa này chống lại chủ nghĩa tuyệt đối đạo đức và câu chuyện đóng, cho phép thỏa hiệp và mâu thuẫn tồn tại thành điều kiện vốn dĩ của việc cùng tồn tại.

Trong La Tiểu Hắc chiến ký 2, trải nghiệm thị giác thấm đẫm những căng thẳng đương đại — lo lắng, bất an và sự đối lập tiềm ẩn — và biến không gian trống thành một cách để chịu đựng hơn là giải quyết áp lực

Quan điểm này được thể hiện rõ ràng trong La Tiểu Hắc chiến ký. Khi Tiểu Hắc hỏi sư phụ Vô Hạn liệu phản diện Phong Tức có phải là “người xấu” hay không, Vô Hạn đáp: “Không cần hỏi ta — cậu có thể tự tìm câu trả lời.” Từ chối đưa ra kết luận đạo đức áp đặt đã tạo nên sự khác biệt giữa bộ phim này với những sử thi anh hùng hay những câu chuyện thần thoại dân gian hứa hẹn tách bạch và kết thúc có hậu. Thay vào đó, nó phản ánh sự nhạy bén về mặt xã hội của Đông Á, chú ý sâu sắc đến xung đột trong các mạng lưới quan hệ phức tạp, thận trọng tối đa đối với các giải pháp dứt khoát.

Trong La Tiểu hắc chiến ký 2, lý tưởng về kẻ mạnh và kẻ yếu cùng tồn tại được minh họa rõ ràng nhất trong cuộc trò chuyện giữa Vô Hạn của Hội quán Yêu Linh và trưởng lão Linh Dao. Khi nhân giới và yêu giới nảy sinh xung đột lợi ích, mặc dù yêu linh có sức mạnh đánh bại con người, Vô Hạn không dùng đến chiến tranh hay trả thù. Thay vào đó, anh có cái nhìn rộng hơn nhưng rất linh hoạt, chủ động phối hợp với các nhà lãnh đạo loài người, tích cực tham gia điều tra và nhấn mạnh “cùng tồn tại với con người là tương lai.” Anh nhấn mạnh rằng con người đã tạo ra những con đường mới thông qua công nghệ, và Yêu Linh Hội quán phải tích cực tham gia để đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau.

Bằng cách theo dõi các mối quan hệ giao thoa — giữa người lớn và trẻ em, con người và linh hồn, kẻ mạnh và kẻ yếu — phim chuyển trọng tâm ra khỏi cuộc phiêu lưu cá nhân của Tiểu Hắc sang cách các cá nhân gặp gỡ nhau trong các hệ thống bất đối xứng

Thông qua cuộc đối thoại này, bộ phim phản ánh quan điểm quản trị của Trung Quốc: đạt được sự cùng tồn tại không chỉ đòi hỏi thận trọng và kiềm chế mà còn cả trách nhiệm chủ động của kẻ mạnh trong việc dẫn dắt tình hình hướng tới ổn định và cân bằng. Cách tiếp cận hợp lý và ôn hòa này bảo vệ những người dễ bị tổn thương và duy trì các mối quan hệ trong khi tránh đối đầu cực đoan và cứng nhắc về tư tưởng, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì các mối quan hệ đạo đức trong sự phức tạp của xã hội Trung Quốc đương đại.

Chủ thể nữ: từ chức năng đến khả năng hành động

Trong thế giới của La Tiểu Hắc chiến ký, giới tính được nhấn mạnh một cách mơ hồ. Nhân vật Lộc Dã tạo thành một điểm tựa cảm xúc và đạo đức quan trọng trong phim. Cô không tuân theo công thức “nữ chính mạnh mẽ bị thúc đẩy bởi việc trả thù” ngày càng phổ biến, một cấu trúc tự sự mà ở cốt lõi, tập trung vào màn trình diễn khát vọng bạo lực và trả thù của con người. Lộc Dã không được định nghĩa bằng sức mạnh áp đảo cũng không bị thu hẹp thành một chức năng biểu tượng. Thay vào đó, cô tồn tại như một tác nhân liên tục đưa ra lựa chọn cụ thể giữa những xung đột chồng chất và chưa được giải quyết.

Lộc Dã mang đến một hình mẫu anh hùng khác biệt so với những câu chuyện thông thường dựa trên quyền lực, bản sắc hay sự thống trị. Chủ thể của cô không bắt nguồn từ thân phận linh hồn hay sức mạnh thể chất, mà từ khả năng phán đoán, trách nhiệm và phản ứng trong những tình huống cụ thể. Cô liên tục dung hòa giữa trật tự thể chế và niềm tin cá nhân, gánh chịu hậu quả từ những lựa chọn của mình.

Nhân vật Lộc Dã không tuân theo công thức ngày càng phổ biến của “nữ chính mạnh mẽ bị thúc đẩy bởi việc trả thù”

Sức mạnh của cô được thể hiện không phải nhờ vào đạo đức vượt trội, mà thông qua kiên cường sau chấn thương — thông qua quan tâm, gắn bó và quyết định duy trì các mối quan hệ sau chiến tranh. Hình thức kiên cường trong các mối quan hệ này tạo nên một sức mạnh vững chắc và đáng tin cậy. Quan trọng hơn, Lộc Dã cũng được phép thể hiện sự yếu đuối: cô cần được chăm sóc ngay cả khi cô đang bảo vệ người khác. Bằng cách từ chối tách bạch mạnh mẽ với yếu đuối, tính cách của cô chống lại những biểu hiện nhị nguyên về vai trò của phụ nữ và thay vào đó phản ánh một hình thức chủ thể được hình thành dần dần thông qua những lựa chọn có ý thức, kiềm chế trong những cấu trúc được thừa hưởng.

Nhân vật Lộc Dã là điểm tựa trong thế giới của Tiểu Hắc

Nhiều cấu trúc xã hội và nghề nghiệp vẫn mặc định theo các giá trị nam tính. Thuật ngữ tiếng Nhật “danh dự nam tính” (meiyo dansei) nắm bắt nghịch lý này một cách đặc biệt chính xác, miêu tả những người phụ nữ tự gắn mình với hệ thống giá trị nam tính và giành được vị trí như “một nam nhân”. Nếu phụ nữ được yêu cầu phải bắt chước hoặc nhập tâm các chuẩn mực do nam giới thống trị để được công nhận là thành công, thì thành công đó khó có thể là sức mạnh thực sự.

Ngược lại, sự chăm sóc, điểm yếu và sự bền bỉ trong các mối quan hệ mà Lộc Dã thể hiện lại gần gũi hơn, mang đến một mô hình chủ thể nữ giới không dựa trên sự đồng hóa giá trị. Hơn nữa, cách xây dựng nhân vật Lộc Dã cũng phá vỡ sự phân bổ tình cảm cứng nhắc theo giới tính: sự chăm sóc và dễ tổn thương không chỉ là thuộc tính của phụ nữ, cũng như đàn ông cũng có nhu cầu về sự dịu dàng và bộc lộ cảm xúc. Theo nghĩa này, Lộc Dã làm nổi bật một phương thức hành động của phụ nữ không phụ thuộc vào những câu chuyện anh hùng hay nam tính hóa về sự trao quyền.

Lộc Dã làm nổi bật một phương thức hành động của phụ nữ không phụ thuộc vào những câu chuyện anh hùng hay nam tính hóa về sự trao quyền

Một con đường khác hướng ra thế giới

La Tiểu Hắc chiến ký đặt nền tảng cảm xúc trong bối cảnh Đông Á, được định hình bởi những lo lắng về bản sắc, sự nhạy cảm cao độ đối với xung đột, phản đối chiến tranh và niềm hy vọng cùng tồn tại. Thay vì khẳng định tầm quan trọng của mình thông qua những câu chuyện vĩ đại hay những tuyên bố lớn lao, bộ phim truyền tải thông điệp thông qua sự kiềm chế và chân thành, cho phép sức mạnh cảm xúc cộng hưởng xuyên suốt các ranh giới văn hóa.

Mặc dù không phải là không có sự thỏa hiệp, nhưng bộ phim luôn tránh trở thành phương tiện cho sự phô trương công nghiệp hay áp đặt giá trị. Thay vào đó, nó phản ánh những nỗ lực tập thể của một thế hệ các nhà sáng tạo trẻ Trung Quốc, những người tiếp tục đặt ra các câu hỏi trong một diễn ngôn văn hóa vẫn thuộc về họ.

Nét nhân văn của hoạt hình 2D và khả năng kể chuyện đa tầng, mang tính cộng đồng riêng biệt của La Tiểu Hắc chiến ký đặc biệt quý giá, nhất là trong bối cảnh Trung Quốc. Khả năng tìm ra phương thức sinh tồn và thể hiện bản thân trong những ràng buộc về câu chuyện và nguồn lực, tự nó đã là một hình thức sống sáng tạo quan trọng. Theo nghĩa này, La Tiểu Hắc chiến ký hướng đến một tương lai khả thi khác cho hoạt hình Trung Quốc: với những giá trị văn hóa Trung Hoa có thể dần dần hình thành một ngôn ngữ cảm xúc toàn diện và sâu sắc hơn, vượt qua rào cản ngôn ngữ.

La Tiểu Hắc chiến ký hướng đến một tương lai khả thi khác cho hoạt hình Trung Quốc: với những giá trị văn hóa Trung Hoa có thể dần dần hình thành một ngôn ngữ cảm xúc toàn diện và sâu sắc hơn, vượt qua rào cản ngôn ngữ

Tất nhiên, La Tiểu Hắc chiến ký chỉ đại diện cho phần nổi của một cộng đồng sáng tạo lớn hơn nhiều. Trên khắp Trung Quốc, vô số nhà sáng tạo cùng nhau hội tụ thông qua niềm đam mê và sự tương đồng chung. Những mối liên kết này không dựa trên hứa hẹn chiến thắng hay danh vọng, mà dựa trên cam kết chung về việc gắn bó với thế giới — một cách nhẹ nhàng và bền bỉ — trong sự phức tạp của lịch sử và hiện tại. Chính nhờ từ chối đánh đồng giá trị với chiến thắng mà một sức sống văn hóa bền vững và sâu sắc hơn có thể xuất hiện.